Theo báo cáo mới nhất từ Tổng cục Hải quan và Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) công bố sáng nay tại TP.HCM, quá trình phổ cập Chứng từ số hóa 2026 đã đạt được những bước tiến vượt bậc. Sự bùng nổ của hạ tầng dữ liệu và sự thống nhất về quy chuẩn kỹ thuật toàn cầu trong nửa đầu năm 2026 đã biến Việt Nam trở thành quốc gia dẫn đầu khu vực Đông Nam Á về tỷ lệ ứng dụng vận đơn điện tử 2026 (e-B/L 2026) trong hoạt động giao thương quốc tế.

Cột mốc lịch sử cho "Logistics không giấy tờ"

Dự án "Chiến lược dữ liệu quốc tế" được phê chuẩn đầu năm 2026 đã mang lại những thay đổi thực chất. Không còn là những cuộc thí điểm nhỏ lẻ, tính đến quý 2/2026, hầu hết các hãng tàu lớn đang khai thác tại Việt Nam như Maersk, MSC, COSCO và HMM đã đồng loạt chấp nhận 100% định dạng e-B/L theo chuẩn DCSA quốc tế. Đây là nền tảng cốt lõi của xu hướng Logistics không giấy tờ (Zero-Paper Logistics) mà Chính phủ đang nỗ lực thúc đẩy.

Ông Trần Mạnh Hùng, chuyên gia kinh tế trưởng tại Viện Nghiên cứu Chuỗi cung ứng Á Châu, nhận định: "Vào thời điểm giữa năm 2026 này, chúng ta không còn bàn về việc 'nên' hay 'không nên' số hóa. Con số 90% vận đơn điện tử cho thấy sự trưởng thành tuyệt đối của các doanh nghiệp Việt. Việc áp dụng Blockchain chuỗi cung ứng 2026 đã giải quyết triệt để bài toán lòng tin và tính bảo mật của dữ liệu, vốn là rào cản lớn nhất của hai năm trước đó."

Hệ sinh thái Cảng thông minh và sự hỗ trợ của AI

Một yếu tố không thể tách rời trong thành công của quý 2/2026 chính là sự đồng bộ hóa tại các cụm Cảng thông minh Việt Nam 2026. Từ Lạch Huyện đến Cái Mép - Thị Vải, hạ tầng viễn thông 6G thử nghiệm kết hợp cùng 5G thương mại đã cho phép tối ưu hóa dòng chảy hàng hóa AI 2026 diễn ra hoàn toàn tự động.

• Tiết kiệm chi phí: Việc loại bỏ chứng từ giấy ước tính đã giúp tiết kiệm 1,8 tỷ USD chi phí quản lý hành chính trong 4 tháng đầu năm 2026.
• Tốc độ xử lý: Quy trình từ lúc phát hành e-B/L đến khi chuyển nhượng quyền sở hữu chỉ mất trung bình 32 phút, giảm mạnh so với mức 3-5 ngày làm việc của thời kỳ trước.
• Giảm thiểu rủi ro: 100% chứng từ được mã hóa giúp triệt tiêu hoàn toàn nguy cơ vận đơn giả mạo hoặc thất lạc trong quá trình chuyển phát nhanh.

Thách thức và giải pháp cho 10% còn lại

Dù đạt được con số ấn tượng 90%, song 10% còn lại vẫn là bài toán cho các tháng cuối năm 2026. Nhóm này chủ yếu nằm ở các doanh nghiệp xuất khẩu nhỏ và vừa (SME) tại các khu vực chưa có hạ tầng công nghệ phát triển hoặc tham gia các thị trường ngách có quy định chứng từ đặc thù.

Bà Nguyễn Lan Anh, đại diện Hội đồng Thương mại số Việt Nam, cho biết: "Kế hoạch hành động quý 3/2026 sẽ tập trung vào 'Gói hỗ trợ tích hợp số'. Chúng tôi không chỉ cung cấp nền tảng mà còn hỗ trợ kết nối thẳng từ hệ thống kế toán doanh nghiệp vào cổng thông tin e-B/L quốc gia. Mục tiêu đến hết tháng 12/2026, Việt Nam sẽ tiệm cận con số 98% vận đơn không giấy tờ."

Tương lai tươi sáng của chuỗi cung ứng xanh

Nhận định về xu hướng cuối năm, giới chuyên môn thống nhất rằng việc đạt 90% vận đơn điện tử chỉ là khởi đầu cho giai đoạn "Chuỗi cung ứng bền vững 2026". Số hóa không chỉ mang lại tốc độ, mà còn hỗ trợ đắc lực cho báo cáo ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị). Việc cắt giảm hàng triệu tấn giấy và nhiên liệu từ vận tải chứng từ giấy là điểm cộng lớn cho Việt Nam trong mắt các đối tác EU và Hoa Kỳ trong bối cảnh các quy định về dấu chân carbon 2026 ngày càng siết chặt.

Kết thúc quý 2/2026, chuỗi cung ứng Việt Nam đang sở hữu một vị thế cạnh tranh mới: Tốc độ cao hơn, chi phí thấp hơn và độ minh bạch đạt chuẩn toàn cầu. Cuộc cách mạng số hóa chứng từ đã thực sự làm thay đổi diện mạo ngành vận tải biển và giao nhận trong một kỷ nguyên kinh tế số mới.