Áp lực thực thi và cú hích từ CBAM 2026

Kể từ đầu tháng 1/2026, cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU đã chính thức áp dụng cho các danh mục hàng hóa mở rộng bao gồm thép, xi măng, nhôm và các sản phẩm gia công hạ nguồn. Điều này buộc các doanh nghiệp trong nước phải gấp rút chuẩn bị Báo cáo dấu chân carbon để minh bạch hóa mức độ phát thải trong từng khâu sản xuất.

Số liệu tổng hợp từ Supply Chain Daily cho thấy, tổng lượng hồ sơ khai báo giảm phát thải từ các khu công nghiệp phía Nam đã tăng 40% so với cùng kỳ giai đoạn cuối năm trước. Xu hướng Net Zero 2026 không còn chỉ tập trung ở các tập đoàn đa quốc gia lớn, mà đã lan tỏa mạnh mẽ đến các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) tham gia sâu vào Chuỗi cung ứng xanh toàn cầu.

"Năm 2026 đánh dấu bước ngoặt khi thị trường không còn hỏi 'Bạn có bền vững không?', mà là 'Sản phẩm của bạn phát thải bao nhiêu kg CO2 trên một đơn vị hàng?'. Doanh nghiệp nào chưa hoàn thiện dữ liệu Truy xuất nguồn gốc phát thải trong quý 1 vừa qua đang đứng trước nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng của các đối tác Mỹ và Châu Âu."

– TS. Nguyễn Thành Nam, Chuyên gia cao cấp Viện Nghiên cứu Chuỗi cung ứng 2026.

Số hóa và Logistics tự hành xanh lên ngôi

Báo cáo phân tích quý 1/2026 chỉ ra rằng, những doanh nghiệp nằm trong nhóm 65% đã hoàn thiện báo cáo phần lớn là nhờ áp dụng Chuyển đổi xanh chuỗi cung ứng dựa trên nền tảng AI và IoT. Hệ thống cảm biến thu thập dữ liệu năng lượng thời gian thực (real-time) đã giúp giảm thời gian đo lường dấu chân carbon từ vài tháng xuống chỉ còn vài giờ.

Một điểm nhấn quan trọng trong đầu năm 2026 là sự trỗi dậy của Logistics tự hành xanh. Hơn 15 cảng biển lớn tại Việt Nam đã bắt đầu thử nghiệm các phương tiện vận chuyển không người lái chạy điện, góp phần cắt giảm 12-15% tổng lượng phát thải Scope 3 trong quy trình xuất nhập khẩu. Việc kiểm soát Dấu chân carbon 2026 giờ đây được tích hợp trực tiếp vào phần mềm quản trị doanh nghiệp (ERP) thế hệ mới, cho phép xuất dữ liệu trực tiếp phục vụ thanh tra hải quan quốc tế.

Thách thức về tài chính và rào cản kỹ thuật

Mặc dù đạt được con số 65% đầy ấn tượng, nhưng khoảng cách giữa nhóm tiên phong và nhóm còn lại vẫn còn khá xa. Theo khảo sát ESG Logistics 2026, 35% doanh nghiệp còn lại vẫn đang chật vật với chi phí chuyển đổi. Việc thay thế dây chuyền sản xuất cũ sang công nghệ ít phát thải đòi hỏi nguồn vốn tín dụng xanh lớn mà không phải đơn vị nào cũng có khả năng tiếp cận trong ngắn hạn.

Hơn nữa, tính nhất quán trong các phương pháp tính toán tín chỉ carbon vẫn còn nhiều bất cập. Một số đơn vị đã hoàn tất báo cáo nhưng gặp khó khăn khi đối chiếu với tiêu chuẩn ISO 14067 bản cập nhật 2026 do thiếu sự tư vấn chuyên sâu từ các tổ chức thẩm định độc lập.

Nhận định xu hướng: Quản trị chuỗi cung ứng Net Zero nửa cuối năm 2026

Dự báo về thị trường nửa sau năm 2026, các chuyên gia tại Supply Chain Daily cho rằng tỷ lệ doanh nghiệp hoàn thành báo cáo sẽ đạt ngưỡng 85% vào cuối năm. Sự phát triển của các nền tảng Kinh tế tuần hoàn kỹ thuật số sẽ cho phép các doanh nghiệp chia sẻ dư lượng tài nguyên và tín chỉ carbon trong nội bộ các hiệp hội ngành hàng.

Vấn đề Năng lượng tái tạo công nghiệp sẽ tiếp tục là chủ đề nóng khi các doanh nghiệp tìm cách lắp đặt điện mặt trời mái nhà và điện gió để trực tiếp hạ thấp hệ số phát thải (Emission Factor). "Đích đến 2026 không chỉ là báo cáo đủ số lượng, mà phải là giá trị thực về việc giảm phát thải", TS. Nam nhấn mạnh.