(Brussels) - Kể từ ngày 01/04/2026, cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh Châu Âu (EU) đã bước sang giai đoạn thực thi đầy đủ với các yêu cầu tài chính nghiêm ngặt. Điểm đáng chú ý nhất trong báo cáo mới nhất tháng 4/2026 là mức phí áp dụng cho mặt hàng thép nhập khẩu đã chạm mốc 85 EUR cho mỗi tấn phát thải carbon dư thừa, đánh dấu một bước ngoặt lớn trong lịch sử thương mại quốc tế và chính sách logistics xanh 2026.

Ngành thép thế giới đối mặt với chi phí thuế mới tại các cảng biển EU trong quý II/2026.

Chính thức chấm dứt giai đoạn báo cáo, bắt đầu thu tiền thực tế

Sau nhiều năm chuẩn bị và giai đoạn chuyển tiếp kết thúc vào cuối năm trước, quý II/2026 đánh dấu thời điểm các nhà nhập khẩu thép vào thị trường EU phải bắt đầu nộp các khoản chứng chỉ CBAM. Theo dữ liệu cập nhật từ Ủy ban Châu Âu, mức giá trung bình của chứng chỉ khí thải CBAM trong tuần đầu tiên của tháng 4 đã dao động quanh mức 85-92 EUR/tấn CO2, tùy thuộc vào định mức phát thải cụ thể của từng lô hàng.

Mức phí này được tính toán dựa trên mức chênh lệch giữa lượng khí thải thực tế trong quá trình sản xuất thép tại nước xuất xứ và định mức phát thải của các nhà sản xuất có hiệu suất tốt nhất tại EU. Điều này đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp từ Trung Quốc, Ấn Độ và một số quốc gia Đông Nam Á vốn sử dụng công nghệ lò cao truyền thống sẽ phải đối mặt với mức thuế tựa như một "hàng rào xanh" chưa từng có.

Tác động mạnh mẽ đến thị trường Thép xuất khẩu 2026

Thị trường xuất khẩu thép 2026 đang trải qua một đợt biến động giá sâu sắc. Tại Việt Nam, theo dữ liệu từ các hiệp hội ngành hàng tính đến giữa tháng 4/2026, các doanh nghiệp xuất khẩu tôn mạ và thép cán nguội sang EU đang phải chi trả thêm từ 12-18% chi phí sản phẩm để bù đắp tiền thuế carbon. Đây là mức tăng chi phí đáng kể làm suy yếu năng lực cạnh tranh của thép châu Á so với thép được sản xuất trực tiếp tại Đức hoặc Thụy Điển bằng công nghệ hydro xanh.

Ông Erik van de Berg, Chuyên gia cao cấp về chính sách khí hậu tại Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế châu Âu (ZEW), nhận định: "Mức phí 85 EUR chỉ là khởi đầu. Theo xu hướng giá Carbon quốc tế 2026, chúng tôi dự đoán con số này có thể chạm ngưỡng 105 EUR trước khi năm tài chính này kết thúc. Các nhà xuất khẩu không kịp chuyển đổi sang công nghệ giảm phát thải sẽ bị đào thải khỏi chuỗi cung ứng châu Âu ngay trong nửa cuối năm 2026."

Làn sóng chuyển dịch sản xuất xanh bùng nổ

Để đáp ứng quy định nhập khẩu EU 2026, một cuộc đua công nghệ đang diễn ra trên phạm vi toàn cầu. Các tập đoàn thép lớn đã chuyển hướng sang mô hình "Lò hồ quang điện" (EAF) và sử dụng điện tái tạo. Tại các thị trường mới nổi, năm 2026 cũng chứng kiến số lượng dự án trung hòa carbon tăng vọt để né tránh các khoản phạt tài chính từ CBAM.

Các nhà máy thép đang nỗ lực cắt giảm phát thải để đạt tiêu chuẩn Carbon thấp trong quý II/2026.

Khó khăn cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ

Tuy nhiên, không phải mọi doanh nghiệp đều có khả năng thích ứng kịp thời. Việc minh bạch hóa dữ liệu khí thải để nhận chứng chỉ khí thải CBAM là một gánh nặng hành chính lớn. Trong bối cảnh nền kinh tế 2026 đang có dấu hiệu lạm phát chi phí sản xuất, các khoản thuế carbon bổ sung này đã đẩy một số nhà cung ứng nhỏ lẻ vào tình trạng đình trệ xuất khẩu từ đầu tháng 4.

Dự báo xu hướng thương mại cuối năm 2026

Từ những dữ liệu thực tế tại các cảng biển như Rotterdam hay Antwerp trong những tuần đầu tiên thực thi, các chuyên gia phân tích của Trade Tariffs Alert đưa ra ba nhận định chính về xu hướng thương mại quốc tế trong phần còn lại của năm 2026:

1. Cơ cấu lại đối tác thương mại: Các quốc gia có mức thuế carbon nội địa cao (như Canada, Anh) sẽ chiếm ưu thế do được trừ phần thuế carbon đã nộp ở quê nhà vào nghĩa vụ CBAM tại EU.
2. Bùng nổ dịch vụ kiểm toán Carbon: Ngành kiểm định khí thải trở thành mắt xích thiết yếu trong logistics xanh 2026, khi sự chính xác của báo cáo quyết định hàng triệu EUR tiền thuế.
3. Lan tỏa sang các khu vực khác: Mỹ và Nhật Bản đang theo sát diễn biến của tháng 4 này để có thể tung ra các cơ chế carbon tương tự trong quý III và quý IV năm 2026, biến thuế carbon thành một tiêu chuẩn thương mại toàn cầu mới.

Tóm lại, tháng 4/2026 chính thức ghi nhận "kỷ nguyên phí carbon biên giới" bắt đầu tác động trực tiếp vào hóa đơn của mọi giao dịch thép quốc tế. Các doanh nghiệp Việt Nam cần nhanh chóng chuẩn bị các chứng từ chứng nhận nguồn năng lượng sạch nếu không muốn mất thị phần tại EU - thị trường đang chiếm hơn 25% tỷ trọng xuất khẩu thép 2026 của toàn cầu.