Hệ thống nhà máy tích hợp năng lượng tái tạo tại Việt Nam đang là chìa khóa vượt rào cản CBAM trong năm 2026.

Bản lĩnh của những ngành "nhạy cảm" với carbon

Dữ liệu từ Bộ Công Thương tính đến hết tháng 3/2026 cho thấy, tổng kim ngạch xuất khẩu của các nhóm mặt hàng chịu sự điều chỉnh của CBAM 2026 (bao gồm sắt thép, xi măng, nhôm và phân bón) đạt xấp xỉ 4,2 tỷ USD, tăng 18,5% so với cùng kỳ năm 2025. Đây là con số bất ngờ trong bối cảnh các quy định về khai báo phát thải thực tế trở nên cực kỳ nghiêm ngặt.

Ngành thép Việt Nam tiếp tục là "điểm sáng" khi chuyển dịch thành công sang sản xuất thép xanh. Nhờ việc áp dụng triệt để Chuyển đổi số xanh trong khâu giám sát khí nhà kính, các tập đoàn lớn đã tối ưu hóa được chỉ số cường độ carbon trung bình xuống dưới ngưỡng 1,4 tấn CO2/tấn thép sản phẩm – mức tiệm cận với tiêu chuẩn cao nhất của châu Âu hiện nay.

Ông Nguyễn Văn Hải, Chuyên gia cao cấp tại Viện Nghiên cứu Kinh tế Xanh, nhận định: "Năm 2026 không còn là lúc doanh nghiệp ngồi chờ chính sách. Các số liệu tăng trưởng cho thấy thị trường đã thanh lọc những đơn vị không đạt chuẩn. Việt Nam hiện sở hữu lợi thế lớn nhờ danh mục đầu tư Năng lượng tái tạo công nghiệp đã hoàn thiện trong 2 năm qua, giúp giảm trực tiếp dấu chân carbon trong mỗi lô hàng xuất khẩu."

Cú hích từ thị trường tín chỉ carbon nội địa

Một yếu tố cốt lõi giúp hàng hóa Việt Nam duy trì tính cạnh tranh khi bước ra sân chơi thế giới năm 2026 là sự vận hành trơn tru của thị trường Tín chỉ carbon 2026. Việc Chính phủ hoàn thiện khung pháp lý về Định giá carbon nội địa ngay đầu quý I đã cho phép doanh nghiệp trong nước khấu trừ chi phí phát thải đã thanh toán nội địa khi cập cảng châu Âu.

Giao dịch tín chỉ carbon đạt đỉnh mới tại sàn giao dịch tập trung trong tháng 4/2026.

Theo báo cáo khảo sát nhanh từ ESG Reporting VN, hơn 85% các doanh nghiệp xuất khẩu lớn đã thực hiện báo cáo Kiểm kê khí nhà kính theo tiêu chuẩn ISO 14064:2026. Điều này không chỉ giúp tránh được mức thuế cao tại biên giới mà còn giúp hàng hóa Việt Nam định vị lại ở phân khúc "sản phẩm xanh - bền vững" có giá trị gia tăng cao.

Hành trình tiến tới "Phát thải ròng bằng 0" của các khu công nghiệp

Năm 2026 cũng đánh dấu làn sóng chuyển đổi mô hình khu công nghiệp truyền thống sang Khu công nghiệp sinh thái (Eco-IP). Tại khu vực kinh tế trọng điểm phía Nam, việc tích hợp mô hình Kinh tế tuần hoàn Việt Nam đã giúp tiết kiệm 30% nguyên liệu đầu vào thông qua hệ thống cộng sinh công nghiệp.

Thách thức và Xu hướng nửa cuối năm 2026

Dù có khởi đầu rực rỡ, nhưng áp lực xanh hóa vẫn còn đè nặng lên các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs). Các quy định về thẩm tra phát thải của EU trong CBAM 2026 yêu cầu chứng nhận bởi các đơn vị kiểm định độc lập được ủy quyền, vốn là chi phí không nhỏ đối với quy mô sản xuất nhỏ lẻ.

Cơ chế bù trừ carbon nội địa là "lá chắn" bảo vệ doanh nghiệp trước các rào cản thuế quan xanh.

Dự báo trong quý III và quý IV năm 2026, xu hướng "liên minh carbon" giữa các quốc gia ASEAN sẽ được đẩy mạnh. Việc hình thành một hệ sinh thái tiêu chuẩn phát thải chung trong khu vực sẽ giúp giảm chi phí tuân thủ, đồng thời tăng vị thế thương lượng cho hàng hóa Đông Nam Á trước các định chế tài chính carbon của phương Tây.