(BW) – Tính đến quý II năm 2026, thị trường tài chính toàn cầu đang chứng kiến một cuộc chuyển dịch mang tính lịch sử từ carbon sang thiên nhiên. Tại Việt Nam, sau khi Nghị định về cơ chế quản lý tín chỉ đa dạng sinh học 2026 chính thức có hiệu lực từ đầu tháng 3, các khu dự trữ sinh quyển và rừng đặc dụng đang đứng trước vận hội lớn để hiện thực hóa giá trị kinh tế của công tác bảo tồn.

Phát triển mô hình bảo tồn tích hợp tại khu vực Tây Nguyên là điểm nhấn trong năm 2026. Ảnh: BW-Archive

Bùng nổ nhu cầu từ các tập đoàn đa quốc gia

Ghi nhận tại Hội nghị Thượng đỉnh Tài chính Xanh Hà Nội diễn ra vào đầu tháng 4/2026, xu hướng "Nature-Positive" (tích cực với thiên nhiên) không còn là khái niệm xa xỉ mà đã trở thành chuẩn mực bắt buộc cho các doanh nghiệp niêm yết. Sự vận hành toàn diện của Chuẩn mực báo cáo TNFD (Lực lượng đặc nhiệm về công bố tài chính liên quan đến thiên nhiên) phiên bản 2.0 đã thúc đẩy các dòng vốn đầu tư trực tiếp vào các dự án bảo tồn rừng tại khu vực Đông Nam Á, trong đó Việt Nam được xem là "điểm nóng" có tính thanh khoản cao nhất.

Số liệu từ Tổng cục Thống kê Tài nguyên năm 2026 cho thấy, chỉ trong 4 tháng đầu năm, tổng giá trị giao dịch thử nghiệm tín chỉ đa dạng sinh học trên sàn thương mại điện tử sinh thái quốc gia đã đạt ngưỡng 120 triệu USD, tăng 45% so với cùng kỳ giai đoạn cuối năm ngoái. Điều này phản ánh rõ nét triển vọng của ngành Tài chính đa dạng sinh học tại nội địa.

Tiến sĩ Lê Minh Hoàng, chuyên gia chiến lược tại Viện Nghiên cứu Kinh tế Thiên nhiên Việt Nam, nhận định: "Đến giữa năm 2026, các doanh nghiệp đã hiểu rõ rằng chỉ cắt giảm carbon là chưa đủ. Việc mua tín chỉ đa dạng sinh học 2026 để bù đắp các tác động hệ sinh thái là lộ trình tất yếu để duy trì chỉ số xếp hạng ESG xanh tại thị trường EU và Hoa Kỳ."

Rừng Việt và lợi thế cạnh tranh "Kép"

Khác với giai đoạn 2022-2025 chỉ tập trung vào khả năng hấp thụ khí nhà kính, các dự án rừng Việt Nam trong năm 2026 đang áp dụng công nghệ định danh gen môi trường (e-DNA) để chứng minh giá trị của hệ động thực vật đặc hữu. Một đơn vị Vốn hóa thiên nhiên 2026 từ rừng tại dãy Trường Sơn giờ đây bao gồm hai giá trị: khả năng lưu giữ trữ lượng carbon vượt trội và mức độ gia tăng mật độ các loài trong sách đỏ.

Ứng dụng AI và e-DNA giúp định giá chính xác tín chỉ sinh thái trong tháng 4/2026. Ảnh: TechNews2026

Hiện nay, dự án bảo tồn đa dạng sinh học tại các khu vực Bắc Trung Bộ đang thu hút sự chú ý đặc biệt. Với mức phí phát hành tín chỉ dao động từ 15-22 USD/tín chỉ sinh thái (đơn vị đo lường mới được quy định trong năm 2026), các chủ rừng có thể đạt lợi nhuận gấp 3 lần so với mô hình khai thác gỗ hoặc canh tác lâm nghiệp truyền thống. Sự liên kết giữa Hấp thụ Carbon và đa dạng sinh học đã tạo nên một dòng thu nhập bền vững, thúc đẩy người dân địa phương tham gia sâu rộng vào chuỗi cung ứng kinh tế xanh.

Hành lang pháp lý khơi thông dòng vốn

Thành công của tháng 4/2026 phải kể đến việc triển khai hệ thống xác thực dựa trên Blockchain (Ecological-Ledger) bởi Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp cùng các đối tác quốc tế. Hệ thống này đảm bảo tính "độc bản" và ngăn chặn việc tính trùng (double-counting) trong giao dịch tín chỉ thiên nhiên – một trở ngại lớn từng gặp phải trong những năm trước.

Thị trường Nature-Positive: Nhìn từ thực địa

Theo báo cáo khảo sát thực tế tại tỉnh Kon Tum và Lâm Đồng trong tháng 4/2026, các cộng đồng người dân tộc thiểu số tham gia dự án bảo tồn đã nhận được những khoản thanh toán đầu tiên từ Cơ chế chi trả dịch vụ sinh thái thế hệ mới. Đây không phải là hỗ trợ tài chính một chiều, mà là giao dịch sòng phẳng dựa trên dữ liệu camera-trap định kỳ cho thấy sự xuất hiện của các quần thể động vật quý hiếm.

Số liệu thực tế tính đến 04/2026:
- Tổng diện tích rừng được cấp mã số giao dịch tín chỉ: 1,5 triệu ha.
- Số lượng startup công nghệ bảo tồn gia nhập thị trường: 142 doanh nghiệp.
- Tỷ trọng nhà đầu tư quốc tế quan tâm đến chứng chỉ sinh thái Việt: 68%.

Thách thức và Dự báo xu hướng cuối năm 2026

Mặc dù tiềm năng rất lớn, các chuyên gia cảnh báo về sự chênh lệch trong kỹ năng kiểm kê đa dạng sinh học tại các địa phương vùng sâu vùng xa. Sự phụ thuộc vào chuyên gia ngoại quốc để xác thực tín chỉ vẫn còn cao, khiến chi phí trung gian trong năm 2026 chưa tối ưu hoàn toàn.

Dự báo từ đây đến cuối năm 2026, Việt Nam sẽ chứng kiến sự xuất hiện của các "Ngân hàng tài sản sinh thái" đầu tiên. Đây sẽ là nơi trung gian giúp tích hợp các dự án nhỏ lẻ thành những gói tín chỉ lớn, phục vụ cho các định chế tài chính khổng lồ muốn đạt được cam kết Thị trường Nature-Positive toàn cầu vào năm 2030.