Tính đến tháng 4/2026, cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu (EU) đã chính thức vận hành được hơn một quý sau giai đoạn chuyển đổi kéo dài. Đối với các doanh nghiệp ngành thép và nhôm Việt Nam, việc "vượt rào" thuế biên giới carbon EU không còn là một lựa chọn xa vời mà đã trở thành bài toán sinh tồn giữa bối cảnh tín chỉ carbon Việt Nam 2026 đang dần hình thành định giá cụ thể trên thị trường.

Ngành thép đang nỗ lực chuyển dịch sang mô hình sản xuất ít phát thải để thích ứng với quy định CBAM trong năm 2026. Ảnh: Reuters

Thực tế khốc liệt của CBAM năm 2026: Áp lực lên từng lô hàng

Kể từ ngày 1/1/2026, việc CBAM 2026 chính thức áp dụng với các báo cáo tài chính carbon đầu tiên đã gây áp lực nặng nề lên chuỗi cung ứng toàn cầu. Tại các cửa khẩu của EU, thép và nhôm từ Việt Nam không chỉ cần đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật mà còn phải đi kèm "chứng chỉ CBAM". Theo ghi nhận thực tế vào giữa tháng 4/2026, giá mỗi chứng chỉ CBAM đang bám sát theo giá hạn ngạch phát thải của Hệ thống mua bán khí thải EU (EU ETS), hiện dao động ở ngưỡng kỷ lục 102 EUR/tấn CO2.

Điều này đồng nghĩa với việc các lô thép sản xuất từ công nghệ lò cao truyền thống (BF) – vốn có mức phát thải trung bình từ 1,8 đến 2,2 tấn CO2 trên mỗi tấn thép thành phẩm – sẽ phải gánh thêm khoản chi phí khổng lồ, khiến biên lợi nhuận bị bóp nghẹt. Trái lại, những doanh nghiệp đã chủ động thực hiện kiểm kê khí nhà kính 2026 và minh bạch hóa dấu chân carbon ngay từ khâu đầu vào đang bắt đầu gặt hái "quả ngọt" với ưu thế cạnh tranh vượt trội về giá thực tế tại thị trường châu Âu.

Thép xanh: Ngách hẹp trở thành đường chạy chính

Báo cáo thị trường Quý I/2026 cho thấy sự bùng nổ của dòng sản phẩm thép xanh xuất khẩu. Các đơn hàng thép cán nóng và tôn mạ được sản xuất qua lò hồ quang điện (EAF) kết hợp năng lượng tái tạo đang trở thành tâm điểm thu hút các nhà thầu châu Âu. Một doanh nghiệp thép lớn tại Bà Rịa – Vũng Tàu cho biết, doanh thu từ các sản phẩm carbon thấp của họ trong 4 tháng đầu năm 2026 đã tăng gấp 3 lần so với dự kiến.

Nhôm và bài toán truy xuất nguồn gốc trong Kinh tế tuần hoàn 2026

Đối với ngành nhôm, thách thức lại nằm ở khả năng chứng minh tính tuần hoàn. Kinh tế tuần hoàn 2026 đã thúc đẩy các quy định về việc tái chế kim loại đạt đến độ khắt khe mới. Theo quy định mới nhất tháng 4/2026, các dòng nhôm ít phát thải carbon từ tái chế sẽ được hưởng mức thuế CBAM ưu đãi, thậm chí miễn trừ nếu chứng minh được quy trình tái chế 100% sử dụng điện sạch.

Hiện nay, nhiều tập đoàn đa quốc gia tại Việt Nam đã thiết lập các hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng công nghệ Blockchain để tự động hóa việc tính toán chứng chỉ CBAM. Việc kết nối giữa dữ liệu sản xuất thực tế và tín chỉ carbon Việt Nam 2026 nội địa đang được các bộ, ngành đẩy mạnh nhằm tạo ra cơ chế bù trừ thuế cho các doanh nghiệp khi đưa hàng sang châu Âu.

Công tác kiểm kê và số hóa dữ liệu carbon là điều kiện bắt buộc để xuất khẩu vào EU trong năm 2026. Ảnh: ClimateActionVN

Lộ trình vượt rào: Từ công nghệ đến tài chính xanh

Để giải quyết triệt để rào cản CBAM, các doanh nghiệp thép và nhôm Việt Nam đang tập trung vào ba trụ cột chiến lược trong nửa cuối năm 2026:

• Nâng cấp công nghệ Hydro: Một số nhà máy đã bắt đầu thử nghiệm dùng Hydro thay thế than cốc trong quá trình luyện thép, giảm phát thải lên tới 80%.
• Hợp tác năng lượng sạch: Tận dụng các mô hình PPA (mua bán điện trực tiếp) từ nguồn điện gió và điện mặt trời mái trang bị sẵn cho cơ sở sản xuất.
• Tài chính xanh 2026: Tiếp cận các gói tín dụng xanh từ các tổ chức tài chính quốc tế với lãi suất thấp dành riêng cho dự án chuyển đổi xanh ngành thép.

Dự báo xu hướng cuối năm 2026

Giới chuyên gia nhận định, vào các tháng cuối năm 2026, giá trị hàng hóa xanh sẽ tiếp tục tăng vọt khi nhiều quốc gia như Mỹ và Anh cũng rục rịch áp dụng các cơ chế tương tự CBAM. Lợi thế sẽ thuộc về những quốc gia có hạ tầng kiểm kê khí nhà kính 2026 đồng bộ và sàn giao dịch carbon hoạt động minh bạch. Việc bám sát các chỉ số phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) theo cam kết của Chính phủ là định hướng giúp doanh nghiệp ổn định thị trường lâu dài.

Kết luận

Năm 2026 đánh dấu bước ngoặt chuyển dịch sang nền kinh tế carbon thấp của Việt Nam. Thuế CBAM không chỉ là thách thức kỹ thuật mà còn là liều thuốc thử cho bản lĩnh của các nhà sản xuất thép và nhôm Việt trên đấu trường quốc tế. Việc đầu tư vào công nghệ xanh và dữ liệu carbon minh bạch chính là tấm vé thông hành an toàn nhất, đảm bảo tăng trưởng bền vững cho các sản phẩm Việt trong "kỷ nguyên Net Zero".