(Climate Action VN) – Bước vào cao điểm tháng 4/2026, Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đang gánh chịu đợt hạn mặn lịch sử với ranh mặn 4g/l lấn sâu tới 90km vào nội đồng. Cơ quan khí tượng đã chính thức nâng mức báo động rủi ro thiên tai lên cấp độ 4 tại nhiều địa phương, buộc chính phủ phải triển khai các kịch bản ứng phó khẩn cấp đối với tình trạng khủng hoảng nước ngọt 2026.

Cánh đồng tại Tiền Giang nứt nẻ do thiếu nước tưới trong đợt xâm nhập mặn kỷ lục 2026. Ảnh: CTV.

Xâm nhập mặn vượt mốc dự báo, lấn sâu 90km

Theo báo cáo mới nhất từ Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia công bố sáng 12/4/2026, diễn biến xâm nhập mặn tại vùng hạ lưu sông Cửu Long đang chuyển biến vô cùng phức tạp. Hiện nay, ranh mặn 4‰ đã bao phủ hầu hết các cửa sông chính, trong đó trên sông Hàm Luông và sông Tiền, mặn đã xâm nhập sâu vào nội đồng từ 85km đến 90km.

So với chu kỳ dữ liệu mười năm qua, đợt hạn mặn ĐBSCL 2026 này được đánh giá là cực đoan nhất, vượt qua mọi kịch bản biến đổi khí hậu đã được xây dựng trước đó. Tại Bến Tre, nước mặn gần như bao trùm toàn bộ tỉnh, các trạm đo trên sông Cửa Đại ghi nhận nồng độ mặn duy trì ở mức cao ngay cả trong thời điểm triều thấp.

"Chúng ta đang đối mặt với sự cộng hưởng từ hiện tượng El Nino cường độ mạnh của năm 2026 và sự suy giảm dòng chảy nghiêm trọng từ thượng nguồn sông Mekong. Việc xâm nhập mặn lấn sâu tới 90km không còn là cảnh báo trên giấy tờ mà đã là thực tế tàn khốc đang diễn ra tại Tiền Giang và Sóc Trăng," Tiến sĩ Nguyễn Văn Khải, chuyên gia độc lập về biến đổi khí hậu Việt Nam 2026 cho biết.

Báo động cấp độ 4: Hơn 150.000 hộ dân thiếu nước sinh hoạt

Cục Quản lý Tài nguyên nước đã chính thức công bố Bản đồ hạn mặn tháng 4/2026 với vùng đỏ (nguy hiểm cực độ) lan rộng trên diện tích hơn 200.000 ha đất nông nghiệp. Tính đến ngày hôm nay, dự kiến có hơn 150.000 hộ dân tại các địa phương vùng xa, ven biển đang rơi vào tình trạng thiếu nước sinh hoạt trầm trọng.

"Chưa bao giờ tôi thấy mặn lấn nhanh như tháng 4 năm 2026 này. Chỉ trong một tuần, nước ở kênh trước nhà đã chuyển sang vị chát, cây ăn trái bắt đầu rụng lá hàng loạt dù chúng tôi đã tích trữ nước trong ao từ Tết." - Ông Trần Văn Năm, nông dân tại huyện Chợ Lách, Bến Tre chia sẻ.

Các xe bồn tiếp nước ngọt cho người dân vùng rốn mặn trong đợt cao điểm tháng 4/2026.

Thích ứng cực đoan 2026: Công nghệ vào cuộc giải vây

Đứng trước tình thế ngặt nghèo, các địa phương đã chuyển trạng thái từ phòng ngừa sang "thích ứng cực đoan". Tại các tỉnh điểm nóng như Tiền Giang và Bến Tre, các trạm bơm dã chiến đã được lắp đặt liên tục tại những điểm chưa bị nhiễm mặn để chắt chiu từng mét khối nước ngọt phục vụ sinh hoạt.

Trong khuôn khổ chương trình Thích ứng cực đoan 2026, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã đẩy mạnh việc ứng dụng các thiết bị cảm biến mặn thông minh (IoT 2026) gắn trực tiếp trên các kênh rạch chính. Hệ thống này cho phép gửi cảnh báo thời gian thực về điện thoại của nông dân, giúp họ chủ động đóng mở cống hoặc trữ nước ngay khi độ mặn cho phép.

Bên cạnh đó, giải pháp chuyển đổi cơ cấu cây trồng chịu mặn đang được đẩy mạnh. Nhiều vùng lúa kém hiệu quả tại Sóc Trăng đã được chuyển sang các mô hình canh tác luân canh lúa-tôm bền vững hơn, nhằm sống chung với ranh mặn 90km mà vẫn đảm bảo thu nhập.

Dự báo xu hướng cuối mùa khô 2026

Dự báo trong những tuần cuối tháng 4 và đầu tháng 5/2026, tình hình chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Lưu lượng dòng chảy từ sông Mekong về Việt Nam tiếp tục duy trì ở mức cực thấp, do tình trạng khô hạn kéo dài trên toàn lưu vực. Sự xuất hiện của Siêu El Nino 2026 được dự báo sẽ còn gây ra các đợt nắng nóng gay gắt trên diện rộng tại miền Nam, đẩy nhanh tốc độ bốc hơi nước và khiến tình trạng mặn hóa trở nên sâu sắc hơn.

Chuyên gia từ Climate Action VN nhận định: "Hạn mặn 2026 không còn là hiện tượng nhất thời mà đã trở thành trạng thái 'bình thường mới'. Việc xây dựng các hệ thống đê biển, đập ngăn mặn kiên cố kết hợp với các mô hình Nông nghiệp 4.0 chống hạn sẽ là chìa khóa duy nhất để bảo vệ ĐBSCL trước biến cố khí hậu ngày càng khốc liệt."

Hệ thống cống ngăn mặn thông minh được vận hành tự động trong tháng 4/2026.