Cột mốc pháp lý khắc nghiệt

Gói dự luật trị giá 95 tỷ USD, bao gồm các hỗ trợ nước ngoài và dự luật "Bảo vệ người Mỹ khỏi các ứng dụng do đối thủ nước ngoài kiểm soát", đã được Thượng viện Mỹ thông qua với tỷ lệ phiếu áp đảo 79-18. Trước đó, Hạ viện cũng đã bỏ phiếu thuận với tỷ lệ 360-58, thể hiện sự đồng thuận hiếm hoi giữa hai đảng Cộng hòa và Dân chủ về vấn đề an ninh kỹ thuật số.

Theo quy định mới, ByteDance — tập đoàn công nghệ có trụ sở tại Bắc Kinh — có thời hạn chính xác là 270 ngày để hoàn tất việc bán lại bộ phận hoạt động tại Mỹ của TikTok. Nếu quá trình thoái vốn cho thấy những bước tiến triển tích cực, Tổng thống có quyền gia hạn thêm 90 ngày, nâng tổng thời gian tối đa lên khoảng một năm. Nếu không tìm được bên mua phù hợp và được chính phủ Mỹ chấp thuận, các nền tảng phân phối ứng dụng như App Store của Apple và Play Store của Google sẽ bị cấm cung cấp TikTok, đồng thời các dịch vụ lưu trữ web cũng không được phép duy trì hoạt động cho nền tảng này.

Lý do an ninh quốc gia và những tranh cãi

Các nhà lập pháp Mỹ lập luận rằng cơ cấu sở hữu hiện tại của TikTok cho phép chính phủ Trung Quốc truy cập trái phép vào dữ liệu cá nhân của hơn 170 triệu người dùng Mỹ. Ngoài ra, giới chức lo ngại các thuật toán điều hướng nội dung có thể được sử dụng để thao túng dư luận hoặc truyền bá các thông tin có lợi cho Bắc Kinh.

"Chúng ta không cấm TikTok vì những video nhảy múa hay nấu ăn. Chúng ta đang giải quyết một vấn đề cơ cấu sâu sắc về quyền kiểm soát dữ liệu. Khi một thực thể có mối liên kết chặt chẽ với đối thủ chiến lược nắm giữ thuật toán thao túng tâm lý hàng triệu người trẻ, đó là một rủi ro an ninh không thể chấp nhận được," Tiến sĩ Mark Thompson, chuyên gia phân tích chính sách công nghệ tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Washington, nhận định.

Đáp lại các cáo buộc, TikTok luôn khẳng định họ chưa bao giờ chia sẻ dữ liệu người dùng Mỹ và cũng sẽ không làm như vậy nếu được yêu cầu. Phía ByteDance coi đây là một cuộc tấn công vào quyền tự do ngôn luận và vi phạm Hiến pháp Hoa Kỳ (Tu chính án thứ nhất).

Tác động sâu rộng đến nền kinh tế số

Con số 170 triệu người dùng tại Mỹ không chỉ là những con số thống kê khô khan. TikTok đã trở thành một hệ sinh thái kinh tế khổng lồ. Theo báo cáo gần nhất, có hơn 7 triệu doanh nghiệp nhỏ tại Mỹ đang sử dụng nền tảng này để kinh doanh và tiếp cận khách hàng.

Nền kinh tế sáng tạo bị lung lay

Hàng trăm nghìn nhà sáng tạo nội dung (KOL/KOC) đang kiếm sống toàn thời gian trên TikTok đối mặt với viễn cảnh mất đi nguồn thu nhập chính chỉ sau một đêm. Dự luật này dự kiến sẽ gây ra một làn sóng dịch chuyển sang các nền tảng đối thủ như Instagram Reels và YouTube Shorts. Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng thuật toán của TikTok là "độc bản" và không dễ dàng thay thế trong ngắn hạn.

Cuộc chiến pháp lý và kịch bản tương lai

Ngay sau khi dự luật được ký, CEO TikTok Shou Zi Chew đã tuyên bố công ty sẽ khởi kiện. "Chúng tôi sẽ không đi đâu cả. Sự thật và luật pháp đứng về phía chúng tôi," ông Chew khẳng định trong một video gửi tới người dùng.

Các kịch bản có thể xảy ra trong 12 tháng tới:

• Kịch bản 1: ByteDance thành công trong việc kiện tụng, hoãn thi hành luật dựa trên Tu chính án thứ nhất.
• Kịch bản 2: Một liên minh các tập đoàn công nghệ Mỹ (có thể bao gồm Microsoft hoặc Oracle) sẽ mua lại bộ phận vận hành với giá hàng chục tỷ USD. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất là liệu Trung Quốc có cho phép xuất khẩu thuật toán cốt lõi hay không.
• Kịch bản 3: TikTok chính thức bị gỡ bỏ khỏi các cửa hàng ứng dụng tại Mỹ vào năm 2025, tạo nên một cuộc khủng hoảng kết nối lớn nhất trong lịch sử Internet hiện đại.

Tổng kết và Nhận định xu hướng

Sự kiện Mỹ thông qua luật cấm TikTok đánh dấu sự kết thúc của kỷ nguyên Internet "không biên giới" lý tưởng và mở đầu cho giai đoạn Internet bị phân mảnh bởi các rào cản chính trị (Splinternet). Đây không chỉ là câu chuyện của riêng một ứng dụng, mà là tín hiệu cho thấy các chính phủ sẽ kiểm soát chặt chẽ hơn quyền sở hữu dữ liệu và nguồn gốc của công nghệ xuyên quốc gia.

Đối với thị trường Việt Nam, mặc dù chưa có tác động trực tiếp, nhưng diễn biến này sẽ khiến các doanh nghiệp đang kinh doanh trên nền tảng xuyên quốc gia cần có những chiến lược đa dạng hóa kênh tiếp cận để giảm thiểu rủi ro pháp lý trong tương lai. TechNews VN nhận định rằng, bất kể kết quả cuộc chiến pháp lý này ra sao, bản đồ quyền lực số toàn cầu đã chính thức bước vào một chương mới đầy biến động.