Theo số liệu mới nhất từ Tổng cục Hải quan và báo cáo phân tích thị trường công nghệ, Việt Nam đã chi hơn 1,5 tỷ USD để nhập khẩu các loại linh kiện, chip điện tử và vật liệu bán dẫn trong quý vừa qua. Con số này tăng trưởng mạnh so với cùng kỳ năm ngoái, cho thấy sự tăng tốc đột phá của các nhà máy sản xuất linh kiện và lắp ráp thiết bị điện tử trong nước.

Sự gia tăng này không được nhìn nhận như một gánh nặng nhập siêu, mà ngược lại, giới chuyên gia đánh giá đây là "nguyên liệu đầu vào" thiết yếu cho một guồng quay sản xuất quy mô lớn hơn, hướng tới xuất khẩu các sản phẩm công nghệ cao mang nhãn hiệu "Made in Vietnam".

Các nhà máy bán dẫn tại Việt Nam đang đẩy mạnh công suất để đáp ứng nhu cầu toàn cầu. (Ảnh: TechNews VN)

Chuyển dịch chuỗi cung ứng sang Việt Nam

Lý giải về con số 1,5 tỷ USD, TS. Nguyễn Văn Nam, chuyên gia phân tích kinh tế số, cho rằng sự dịch chuyển các dây chuyền sản xuất từ các quốc gia lân cận sang Việt Nam là nguyên nhân chính. "Các tập đoàn đa quốc gia như Intel, Samsung, và gần đây là Amkor hay Hana Micron đã biến Việt Nam thành cứ điểm sản xuất quan trọng. Việc nhập khẩu linh kiện bán dẫn tinh vi là bước đệm để thực hiện các công đoạn hậu cần như đóng gói, kiểm thử và tích hợp hệ thống," TS. Nam nhận định.

Trong cơ cấu nhập khẩu, các loại IC (mạch tích hợp), bộ vi xử lý và module nhớ chiếm tỷ trọng lớn nhất. Điều này cho thấy các nhà máy tại Bắc Ninh, Thái Nguyên và TP.HCM đang chuyển hướng từ gia công cơ bản sang các thiết bị viễn thông, thiết bị AI và hạ tầng dữ liệu thế hệ mới.

Việt Nam trong bản đồ bán dẫn toàn cầu

Hiện nay, Chính phủ Việt Nam đã xác định bán dẫn là ngành công nghiệp trọng điểm quốc gia với mục tiêu đào tạo 50.000 kỹ sư đến năm 2030. Việc chi hàng tỷ USD nhập khẩu linh kiện cũng phản ánh nỗ lực nội địa hóa từng bước. Khi các linh kiện gốc được nhập về, các doanh nghiệp trong nước có cơ hội tham gia vào chuỗi cung ứng cấp 2, cấp 3 thông qua việc cung cấp vật liệu phụ trợ, hóa chất đặc dụng và dịch vụ kỹ thuật.

Đội ngũ nhân lực trình độ cao là yếu tố then chốt để Việt Nam tự chủ công nghệ bán dẫn.

"Con số 1,5 tỷ USD là một chỉ số kinh tế cho thấy năng lực hấp thụ công nghệ của Việt Nam đang tăng trưởng mạnh. Chúng ta đang đứng trước ngưỡng cửa trở thành trung tâm bán dẫn của khu vực, không chỉ ở khâu lắp ráp mà còn ở khả năng nghiên cứu và phát triển (R&D)."
- Ông David Anderson, Cố vấn Chiến lược Công nghệ toàn cầu.

Thách thức về tự chủ nguồn cung

Mặc dù kim ngạch nhập khẩu cao minh chứng cho hoạt động sản xuất nhộn nhịp, nhưng nó cũng bộc lộ những thách thức lớn. Hiện nay, tỷ lệ giá trị gia tăng của doanh nghiệp thuần Việt trong chuỗi bán dẫn vẫn còn khiêm tốn. Phần lớn số vốn 1,5 tỷ USD chảy về các công ty mẹ tại Hoa Kỳ, Hàn Quốc và Đài Loan (Trung Quốc).

Để thực sự trở thành "trung tâm bán dẫn thế giới", Việt Nam cần vượt qua rào cản về hạ tầng điện năng ổn định, bản quyền sở hữu trí tuệ và đặc biệt là hệ sinh thái thiết kế chip nội địa. Các chuyên gia dự báo, nếu duy trì tốc độ đầu tư và nhập khẩu linh kiện như hiện nay, cùng với các chính sách ưu đãi đặc thù (như Nghị định 10/2024/NĐ-CP về khu công nghệ cao), Việt Nam có thể thu hẹp khoảng cách công nghệ trong vòng 5-10 năm tới.

Linh kiện bán dẫn là thành phần cốt lõi của mọi thiết bị điện tử hiện đại.

Nhận định xu hướng và Kết luận

Trong thời gian tới, dòng vốn FDI vào ngành bán dẫn tại Việt Nam được dự báo sẽ tiếp tục bùng nổ, đặc biệt là trong các lĩnh vực chip AI và chip quản lý năng lượng (PMIC) cho xe điện. Việc nhập khẩu linh kiện với giá trị lớn sẽ vẫn duy trì, nhưng tính chất của các linh kiện này sẽ thay đổi: từ linh kiện thành phẩm sang nguyên liệu thô và bán thành phẩm để thực hiện các quy trình tinh vi hơn trong nước.

Tóm lại, 1,5 tỷ USD chi cho nhập khẩu linh kiện bán dẫn không chỉ là một con số thương mại đơn thuần. Nó là "tấm vé" để Việt Nam tham gia sâu hơn vào bàn cờ công nghệ toàn cầu. Để biến những bước tiến này thành thành công bền vững, việc kết hợp giữa nhập khẩu công nghệ và tự chủ hóa quy trình sản xuất nội địa sẽ là bài toán quyết định cho tham vọng của TechNews VN và nền kinh tế số Việt Nam nói chung.