Biển Đông không chỉ là một trong những tuyến hàng hải huyết mạch quan trọng bậc nhất thế giới, chiếm khoảng 1/3 lưu lượng vận tải biển toàn cầu, mà còn là khu vực có ý nghĩa chiến lược về an ninh và kinh tế đối với nhiều quốc gia. Tuy nhiên, những tranh chấp chủ quyền và các hoạt động đơn phương trong thời gian qua đã đặt ra những thách thức lớn đối với an ninh khu vực. Trước tình hình đó, quan điểm nhất quán của Việt Nam và ASEAN là giải quyết mọi bất đồng thông qua các biện pháp hòa bình, dựa trên cơ sở luật pháp quốc tế.

UNCLOS 1982: "Hiến chương của đại dương"

Kể từ khi được thông qua cách đây hơn 40 năm, Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS 1982) đã trở thành khuôn khổ pháp lý toàn diện nhất điều chỉnh mọi hoạt động trên biển và đại dương. Đối với các quốc gia ven Biển Đông, UNCLOS không chỉ là công cụ để xác định các vùng quyền chủ quyền và quyền tài phán, mà còn là nền tảng để giải quyết các tranh chấp chồng lấn.

Tại các diễn đàn đa phương, Việt Nam luôn nhấn mạnh rằng UNCLOS 1982 là văn kiện pháp lý duy nhất quy định toàn diện và triệt để về phạm vi quyền được hưởng các vùng biển của quốc gia ven biển. Mọi yêu sách về biển phải được đưa ra phù hợp với các quy định của Công ước. Việc tôn trọng UNCLOS không chỉ là nghĩa vụ quốc tế mà còn là điều kiện tiên quyết để xây dựng sự tin cậy lẫn nhau giữa các bên liên quan.

"UNCLOS 1982 là hòn đá tảng cho quản trị biển hiện đại. Bất kỳ nỗ lực nào nhằm giải thích sai lệch hoặc lách luật đều gây hại cho cấu trúc an ninh khu vực mà chúng ta đã nỗ lực xây dựng trong nhiều thập kỷ qua."

Vai trò dẫn dắt của ASEAN và tiến trình COC

Sự đoàn kết và vai trò trung tâm của ASEAN được thể hiện rõ nét qua nỗ lực thực hiện đầy đủ Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) và đàm phán xây dựng Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) hiệu lực, hiệu quả. ASEAN đã duy trì một tiếng nói chung, khẳng định tầm quan trọng của việc kiềm chế, không làm phức tạp thêm tình hình và không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực.

Theo các báo cáo từ các vòng đàm phán gần đây, tiến trình xây dựng COC đã có những bước tiến triển đáng ghi nhận dù đối mặt với nhiều khó khăn do sự khác biệt về lợi ích. ASEAN đang hướng tới một bộ quy tắc không chỉ mang tính biểu tượng mà phải có tính ràng buộc pháp lý, giúp ngăn ngừa các sự cố va chạm và quản lý xung đột một cách chủ động.

Những con số thực tế về hợp tác biển

Không chỉ dừng lại ở các tuyên bố chính trị, sự hợp tác dựa trên luật pháp quốc tế còn mang lại những kết quả thực tiễn:

• Hơn 60% các quốc gia trong khu vực đã tăng cường các hoạt động tuần tra chung để phòng chống tội phạm xuyên quốc gia và bảo vệ môi trường biển.
• 10 nước ASEAN cùng các đối tác đã thiết lập các đường dây nóng để xử lý nhanh các tình huống khẩn cấp trên biển.
• Hàng năm, có hàng trăm cuộc hội thảo khoa học về biển được tổ chức nhằm tìm kiếm giải pháp phát triển kinh tế biển bền vững theo tiêu chuẩn UNCLOS.

Việt Nam: Thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế

Là một quốc gia biển, Việt Nam luôn thể hiện tinh thần thượng tôn pháp luật. Việt Nam đã ban hành Luật Biển Việt Nam năm 2012, hoàn toàn tương thích với UNCLOS 1982. Việt Nam cũng tích cực thúc đẩy các sáng kiến hợp tác đa phương về cứu hộ cứu nạn, bảo vệ nguồn lợi thủy sản và nghiên cứu khoa học biển.

Tại các diễn đàn của Liên Hợp Quốc, Việt Nam liên tục nhấn mạnh thông điệp: Hòa bình tại Biển Đông không phải là trách nhiệm của riêng ai, mà là lợi ích chung của toàn nhân loại. Việc duy trì tự do hàng hải và hàng không tại vùng biển này là điều kiện thiết yếu cho dòng chảy thương mại toàn cầu.

Nhận định xu hướng và kết luận

Trong thời gian tới, vấn đề Biển Đông dự báo sẽ tiếp tục thu hút sự chú ý của dư luận quốc tế khi các cường quốc bên ngoài khu vực ngày càng gia tăng sự hiện diện. Tuy nhiên, xu hướng chủ đạo vẫn là ưu tiên đối thoại và tuân thủ các chuẩn mực pháp lý.

Việc ASEAN duy trì sự thống nhất và Việt Nam kiên trì chính sách đối ngoại hòa bình, rộng mở sẽ là chìa khóa để giữ vững ổn định. Các chuyên gia dự báo rằng, quá trình đàm phán COC sẽ bước vào giai đoạn thực chất hơn, đòi hỏi sự linh hoạt nhưng cũng cần sự kiên định về nguyên tắc dựa trên UNCLOS 1982.

Tổng kết lại, nỗ lực của Việt Nam và ASEAN không chỉ nhằm bảo vệ chủ quyền quốc gia mà còn đóng góp vào việc hình thành một trật tự khu vực dựa trên luật lệ, nơi mà các tranh chấp được giải quyết bằng lý lẽ pháp lý và tinh thần hữu nghị thay vì sức mạnh quân sự. Đây chính là con đường duy nhất để đảm bảo sự thịnh vượng bền vững cho khu vực Đông Nam Á nói riêng và thế giới nói chung.