Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang có sự dịch chuyển mạnh mẽ, Việt Nam đã chính thức phê duyệt Đề án "Phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, định hướng đến năm 2050". Với mục tiêu đào tạo ít nhất 50.000 kỹ sư có trình độ từ đại học trở lên, đây được xem là chiến lược trọng yếu để đưa Việt Nam tham gia sâu hơn vào bản đồ công nghệ cao thế giới.

Tầm nhìn chiến lược và những con số tham vọng

Theo Đề án vừa được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam sẽ hình thành được đội ngũ nhân lực chất lượng cao, tập trung vào các công đoạn then chốt của chuỗi giá trị bán dẫn. Cụ thể, trong số 50.000 kỹ sư, mục tiêu đặt ra là có khoảng 15.000 kỹ sư thiết kế vi mạch và 35.000 kỹ sư trong các lĩnh vực liên quan như sản xuất, đóng gói và kiểm thử.

Việc xác định số lượng 50.000 không phải là một con số ngẫu nhiên. Các chuyên gia kinh tế nhận định, đây là quy mô nhân sự đủ lớn để tạo ra một "hệ sinh thái" hoàn chỉnh, thu hút các tập đoàn đa quốc gia (MNCs) dịch chuyển nhà máy và trung tâm R&D (Nghiên cứu và Phát triển) về Việt Nam.

Cơ cấu đào tạo: Chuyên sâu và đa ngành

Khác với các ngành công nghiệp truyền thống, bán dẫn đòi hỏi sự giao thoa giữa nhiều lĩnh vực khoa học cơ bản và kỹ thuật ứng dụng. Đề án chú trọng vào việc nâng cấp chương trình giảng dạy tại các trường đại học hàng đầu như Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia TP.HCM, Đại học Bách khoa Hà Nội và các trường kỹ thuật trọng điểm.

Góc nhìn từ các chuyên gia

Tiến sĩ Nguyễn Văn Nam, chuyên gia phân tích thị trường bán dẫn tại Viện Nghiên cứu Công nghệ (giả định), chia sẻ: "Việt Nam đang đứng trước cơ hội 'ngàn năm có một'. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất không nằm ở con số 50.000, mà nằm ở chất lượng đào tạo. Kỹ sư bán dẫn cần được tiếp cận với các phần mềm thiết kế bản quyền (EDA) vốn rất đắt đỏ và các dây chuyền thực tế để tránh tình trạng 'học chay'."

Đồng quan điểm, ông Marcus Low, Giám đốc bộ phận chiến lược của một tập đoàn công nghệ Hoa Kỳ tại Việt Nam, nhận định rằng sự sẵn sàng về nhân lực là yếu tố đầu tiên mà các nhà đầu tư xem xét trước khi rót vốn hàng tỷ USD vào các nhà máy Fab (sản xuất chip). "Nếu Việt Nam đảm bảo được nguồn cung kỹ sư ổn định và có khả năng thích nghi nhanh, quốc gia các bạn hoàn toàn có thể trở thành 'con rồng' mới trong ngành bán dẫn Á châu," ông Marcus nhấn mạnh.

Hợp tác quốc tế: Đòn bẩy quan trọng

Để đạt được mục tiêu này, Việt Nam không đi một mình. Thời gian qua, hàng loạt biên bản ghi nhớ đã được ký kết với các đối tác lớn từ Hoa Kỳ, Nhật Bản, Đài Loan và Hàn Quốc. Các chương trình học bổng, trao đổi sinh viên và các khóa đào tạo ngắn hạn được tài trợ bởi các "ông lớn" như Intel, Samsung hay Nvidia đang bắt đầu được triển khai rộng rãi.

Chính phủ cũng cam kết sẽ dành nguồn ngân sách tương xứng để nâng cấp trang thiết bị và phần mềm thiết kế cho các cơ sở giáo dục. Đồng thời, các chính sách ưu đãi thuế và hỗ trợ chỗ ở cho chuyên gia nước ngoài đến Việt Nam giảng dạy cũng được đẩy mạnh nhằm rút ngắn khoảng cách trình độ.

Thách thức và bài toán đường dài

Dù triển vọng rất lớn, nhưng hành trình này vẫn còn nhiều rào cản. Thứ nhất là bài toán về ngoại ngữ, khi tiếng Anh chuyên ngành là điều bắt buộc trong môi trường bán dẫn toàn cầu. Thứ hai là sự thay đổi chóng mặt của công nghệ; một kiến thức học hôm nay có thể trở nên lỗi thời sau 2-3 năm. Do đó, tư duy "học tập suốt đời" cần được hình thành ngay trong quá trình đào tạo.

Bên cạnh đó, việc ngăn chặn tình trạng "chảy máu chất xám" cũng cần được quan tâm. Việt Nam cần tạo ra một môi trường làm việc hấp dẫn, với mức thu nhập cạnh tranh để giữ chân những kỹ sư xuất sắc nhất sau khi họ hoàn thành chương trình đào tạo.