Thực trạng "chảy máu" dữ liệu số

Theo các báo cáo nghiên cứu thị trường mới nhất năm 2023, quy mô thị trường Cloud Việt Nam đạt khoảng 600 triệu USD và dự kiến sẽ cán mốc 1 tỷ USD vào năm 2025. Tuy nhiên, sự phát triển này lại mang sắc thái không đồng đều. Các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ xuyên biên giới như Amazon Web Services (AWS), Google Cloud và Microsoft Azure đang chiếm giữ khoảng 70-80% thị phần.

Việc dữ liệu của doanh nghiệp và người dùng Việt Nam lưu trữ chủ yếu tại các máy chủ đặt ngoài lãnh thổ không chỉ gây ra sự lãng phí về tài nguyên kinh tế mà còn tiềm ẩn rủi ro về độ trễ (latency) và tính tuân thủ pháp lý. Khi cáp quang biển gặp sự cố – một hiện tượng không hiếm gặp tại Việt Nam – các doanh nghiệp phụ thuộc hoàn toàn vào Cloud ngoại thường phải đối mặt với tình trạng gián đoạn dịch vụ nghiêm trọng.

Rào cản khiến Cloud nội "lép vế"

Có ba lý do chính lý giải cho việc các doanh nghiệp Việt vẫn ưu tiên sử dụng hạ tầng nước ngoài. Thứ nhất là hệ sinh thái. Các nhà cung cấp quốc tế không chỉ bán không gian lưu trữ, họ bán cả một hệ sinh thái gồm hàng trăm dịch vụ đi kèm từ AI, Machine Learning đến Big Data Tools. Điều mà các nhà cung cấp nội địa đang trong quá trình hoàn thiện.

Thứ hai là tính ổn định và uy tín thương hiệu. Với lịch sử vận hành hàng thập kỷ trên quy mô toàn cầu, các "Big Tech" mang lại cảm giác an tâm về mức độ sẵn sàng (uptime) lên đến 99,99%. Trong khi đó, các trung tâm dữ liệu nội địa dù đã đạt chuẩn Tier III, Tier IV vẫn cần thời gian để chứng minh năng lực vận hành thực tế.

Thứ ba là bài toán chi phí. Nhờ lợi thế quy mô cực lớn, các nhà cung cấp ngoại có thể tối ưu chi phí hạ tầng trên mỗi đơn vị lưu trữ xuống mức rất thấp. Đối với các startup hoặc doanh nghiệp nhỏ, việc sử dụng các gói "Pay-as-you-go" của quốc tế thường linh hoạt và dễ tiếp cận hơn trong giai đoạn đầu.

Khát vọng tự chủ và những tín hiệu lạc quan

Nhận thức được tầm quan trọng của việc tự chủ hạ tầng, Chính phủ Việt Nam đã ban hành nhiều quy định, tiêu biểu là Nghị định 53/2022/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật An ninh mạng, trong đó yêu cầu lưu trữ dữ liệu người dùng tại Việt Nam đối với một số loại hình doanh nghiệp nhất định. Đây được xem là "cú hích" pháp lý quan trọng để thúc đẩy thị trường Cloud nội địa.

Các "ông lớn" viễn thông như Viettel, VNPT, FPT hay CMC đã bắt đầu những cuộc đầu tư nghìn tỷ vào hạ tầng. Viettel gần đây đã khai trương Trung tâm dữ liệu tại Hòa Lạc với quy mô 60.000 máy chủ, trong khi VNG Cloud hay CMC Cloud đang tập trung vào việc tùy biến dịch vụ để sát với nhu cầu đặc thù của doanh nghiệp Việt, điều mà các đối thủ ngoại thường bỏ qua.

Ưu thế của "sân nhà"

Lợi thế lớn nhất của Cloud nội chính là khả năng hỗ trợ trực tiếp và am hiểu thị trường địa phương. Khi có sự cố, đội ngũ kỹ thuật trong nước có thể xử lý ngay lập tức mà không gặp rào cản ngôn ngữ hay múi giờ. Hơn nữa, việc thanh toán bằng tiền đồng (VND) và có đầy đủ hóa đơn chứng từ hợp lệ theo quy định tài chính Việt Nam cũng là một điểm cộng lớn cho các doanh nghiệp trong nước.

Nhận định xu hướng: Hybrid Cloud là lối thoát?

Theo các chuyên gia tại TechNews VN, trong 3-5 năm tới, xu hướng không phải là sự thay thế hoàn toàn mà là mô hình Hybrid Cloud (Đám mây lai) hoặc Multi-cloud. Doanh nghiệp sẽ lưu trữ các dữ liệu nhạy cảm, quan trọng tại các Cloud nội địa để đảm bảo tính an ninh và tuân thủ pháp luật, đồng thời sử dụng Cloud quốc tế cho các tác vụ cần sức mạnh tính toán toàn cầu hoặc các công cụ AI chuyên sâu.

Để nâng tỷ lệ dữ liệu nằm trong nước từ 20% lên con số cao hơn, các nhà cung cấp nội địa cần tập trung vào ba trụ cột: Nâng cao tiêu chuẩn bảo mật quốc tế, xây dựng hệ sinh thái phần mềm (SaaS) đa dạng và đặc biệt là tối ưu hóa chi phí thông qua các chính sách ưu đãi của Chính phủ.

Kết luận: Cuộc chiến giành lại thị phần Cloud không chỉ là cuộc đua về phần cứng, mà là cuộc đua về niềm tin và khả năng làm chủ công nghệ lõi. Chỉ khi làm chủ được hạ tầng lưu trữ, Việt Nam mới có thể tự tin tiến xa trong hành trình trở thành một cường quốc số tại khu vực.