Ngành công nghiệp bán dẫn, vốn được coi là "hạt nhân" của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, đang chứng kiến sự dịch chuyển chưa từng có. Không nằm ngoài vòng xoáy đó, Chính phủ Việt Nam đã xác định bán dẫn là động lực tăng trưởng mới trong thập kỷ tới. Với gói hỗ trợ đầu tư dự kiến lên đến 1 tỷ USD cùng đề án đào tạo 50.000 kỹ sư vào năm 2030, Việt Nam đang gửi đi một thông điệp mạnh mẽ về quyết tâm làm chủ công nghệ lõi.

Việt Nam đang nỗ lực xây dựng hệ sinh thái bán dẫn toàn diện từ thiết kế đến đóng gói. Ảnh: TechNews VN

"Cú hích" 1 tỷ USD: Khởi đầu cho một hệ sinh thái hiện đại

Gói đầu tư 1 tỷ USD không chỉ đơn thuần là một con số tài chính; nó là biểu tượng cho cam kết về hạ tầng cứng và cơ chế ưu đãi đặc thù. Theo các chuyên gia kinh tế, khoản ngân sách này sẽ tập trung vào ba trụ cột chính: xây dựng các trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) quy mô lớn, hỗ trợ vốn cho các doanh nghiệp nội địa tham gia chuỗi cung ứng, và nâng cấp hạ tầng năng lượng, viễn thông phục vụ các nhà máy Fab (nhà máy chế tạo chip).

TS. Trần Vĩnh Phát, chuyên gia hoạch định chính sách công nghệ, nhận định: "Khoản đầu tư 1 tỷ USD là 'vốn mồi' cần thiết để thu hút các gã khổng lồ như Intel, Samsung, hay Nvidia đổ thêm hàng chục tỷ USD vốn FDI vào Việt Nam. Chúng ta không chỉ cần tiền, chúng ta cần một môi trường pháp lý đủ thông thoáng để các doanh nghiệp này cảm thấy an toàn khi đặt những công nghệ tiên tiến nhất tại đây."

Hiện nay, các khu công nghệ cao tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP.HCM đang được quy hoạch lại để dành quỹ đất sạch cho các dự án bán dẫn. Việc đảm bảo nguồn điện ổn định và hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn quốc tế là những ưu tiên hàng đầu trong lộ trình nâng cấp hạ tầng giai đoạn 2024-2026.

Bài toán nhân lực: Từ con số 5.000 đến mục tiêu 50.000

Thách thức lớn nhất đối với Việt Nam hiện nay không phải là vốn, mà là nhân lực. Hiện tại, cả nước chỉ có khoảng 5.000 kỹ sư làm việc trong lĩnh vực thiết kế vi mạch. Để đạt được con số 50.000 kỹ sư vào năm 2030, tốc độ đào tạo cần phải tăng gấp 10 lần so với hiện tại.

Ông Nguyễn Mạnh Hùng - Giám đốc kỹ thuật một startup thiết kế chip tại TP.HCM chia sẻ: "Đào tạo kỹ sư bán dẫn không giống như đào tạo lập trình viên phần mềm. Nó đòi hỏi phòng thí nghiệm trị giá hàng triệu USD và sự kiên trì trong nhiều năm. Nếu không có sự bắt tay chặt chẽ giữa Nhà nước - Nhà trường - Nhà doanh nghiệp, con số 50.000 sẽ mãi chỉ là mục tiêu trên giấy."

Sinh viên Việt Nam thực hành trong các phòng Lab tiêu chuẩn. Ảnh: TechNews VN

Vị thế chiến lược và những rào cản cần vượt qua

Việt Nam có lợi thế về địa chính trị và nguồn nhân lực trẻ, thông minh, đặc biệt là sự nhạy bén với các môn khoa học tự nhiên. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất nằm ở "hạ tầng mềm" – bao gồm chính sách bảo hộ sở hữu trí tuệ và các quy chuẩn về năng lượng xanh. Ngành bán dẫn tiêu tốn lượng điện năng khổng lồ; do đó, việc thiếu hụt năng lượng tái tạo có thể trở thành "điểm nghẽn" khiến các nhà đầu tư lớn ngần ngại.

Thống kê cho thấy, một nhà máy bán dẫn hiện đại có thể tiêu thụ điện năng tương đương với một thành phố nhỏ. Việc triển khai Quy hoạch điện VIII với ưu tiên cho điện gió và điện mặt trời được kỳ vọng sẽ giải quyết bài toán này, tạo ra một nền sản xuất "sạch" phù hợp với xu hướng ESG toàn cầu.

Nhận định xu hướng: Tương lai nằm ở thiết kế và đóng gói

Trong ngắn hạn, Việt Nam khó có thể cạnh tranh với TSMC (Đài Loan) hay Intel (Mỹ) trong việc chế tạo chip ở tiến trình tiên tiến nhất (2nm, 3nm). Thay vào đó, giới chuyên môn nhận định Việt Nam nên tập trung vào hai mảng: Thiết kế chip (IC Design) và Kiểm thử, Đóng gói (ATP).

Xu hướng chuyển dịch chuỗi cung ứng sang các nước Đông Nam Á sẽ đưa Việt Nam trở thành trung tâm ATP lớn thứ hai khu vực chỉ sau Malaysia. Đồng thời, sự xuất hiện của các trung tâm đào tạo thiết kế vi mạch chuyên sâu sẽ giúp nâng cao giá trị thặng dư của lao động Việt Nam, thay vì chỉ dừng lại ở lắp ráp thủ công.

Tổng kết: Hành trình tiến tới cột mốc 2030 với 50.000 kỹ sư và một hạ tầng bán dẫn vững chắc là một bài toán khó nhưng đầy triển vọng. Với gói đầu tư 1 tỷ USD làm bệ phóng, nếu Việt Nam giải quyết tốt mối quan hệ giữa đào tạo nhân lực và đáp ứng hạ tầng năng lượng, chúng ta hoàn toàn có thể ghi tên mình vào bản đồ công nghệ lõi thế giới, thay đổi vị thế của quốc gia từ "nước gia công" sang "nước sáng tạo công nghệ".