Sau nhiều năm thử nghiệm kỹ thuật và triển khai giới hạn, năm 2024 đánh dấu bước ngoặt quan trọng khi các nhà mạng lớn tại Việt Nam chính thức đấu giá thành công các băng tần "vàng" cho 5G. Những trải nghiệm thực tế đầu tiên tại các khu vực trung tâm Hà Nội và TP.HCM đã cho thấy tiềm năng vượt trội của công nghệ mạng thế hệ thứ năm. Tuy nhiên, để 5G trở thành một hạ tầng số phổ quát như 4G hiện nay, hành trình phía trước vẫn còn nhiều rào cản cần vượt qua.

Hạ tầng 5G đang được khẩn trương lắp đặt tại các thành phố lớn. Ảnh: TechNews VN

Giải mã con số 1Gbps: Thực tế hay chỉ là lý thuyết?

Trong các buổi trình diễn công nghệ, con số tốc độ tải xuống (download) lên tới 1Gbps, thậm chí 1.5Gbps thường xuyên được đưa ra. Con số này nhanh gấp 10 đến 20 lần so với mạng 4G LTE trung bình hiện nay. Với tốc độ 1Gbps, người dùng có thể tải một bộ phim chất lượng 4K chỉ trong vài chục giây, hoặc trải nghiệm các ứng dụng thực tế ảo (VR) mà không có độ trễ.

Tuy nhiên, các chuyên gia viễn thông lưu ý rằng tốc độ 1Gbps thường đạt được trong môi trường lý tưởng: khoảng cách gần trạm phát sóng, ít vật cản và số lượng thiết bị truy cập đồng thời thấp. Khi triển khai thực tế, tốc độ trung bình mà người dùng có thể nhận được dự kiến sẽ dao động trong khoảng 300Mbps đến 600Mbps.

Ông Nguyễn Minh Quang, Chuyên gia phân tích hạ tầng viễn thông (giả định), nhận định: "Ưu thế của 5G không chỉ nằm ở tốc độ tải. Điểm khác biệt nằm ở độ trễ cực thấp và khả năng kết nối hàng triệu thiết bị trên mỗi km vuông. Đây mới là yếu tố then chốt để phục vụ các ngành công nghiệp thay vì chỉ phục vụ nhu cầu giải trí cá nhân."

Bài toán phủ sóng 63 tỉnh thành: Thách thức "nhân đôi"

Mặc dù tiềm năng rất lớn, nhưng việc phủ sóng 5G trên toàn bộ 63 tỉnh thành tại Việt Nam là một bài toán hóc búa về chi phí và hạ tầng. Khác với 4G, sóng 5G (đặc biệt là ở băng tần cao) có bước sóng ngắn, khả năng xuyên thấu kém và tầm phủ sóng hẹp hơn đáng kể.

Để đạt được diện tích phủ sóng tương đương với một trạm 4G, nhà mạng có thể cần đến 3 hoặc 4 trạm phát sóng 5G (Small Cells). Điều này đồng nghĩa với việc chi phí đầu tư thiết bị, thuê mặt bằng và vận hành sẽ tăng lên gấp bội. Theo dự báo, tổng mức đầu tư cho mạng 5G có thể lớn gấp 2-3 lần so với thế hệ 4G để đạt được cùng một mật độ phủ sóng dân cư.

Các trạm phát sóng 5G yêu cầu mật độ lắp đặt dày đặc hơn. Ảnh: TechNews VN

Hiện tại, lộ trình của các nhà mạng Việt Nam là ưu tiên phủ sóng tại các thành phố lớn, các khu công nghiệp và các trung tâm kinh tế trọng điểm trước khi mở rộng ra các khu vực nông thôn. Việc "dùng chung hạ tầng" giữa các nhà mạng đang được Bộ Thông tin và Truyền thông khuyến khích nhằm tối ưu hóa chi phí và đẩy nhanh tiến độ phủ sóng quốc gia.

Hệ sinh thái và tác động đến kinh tế số

5G không đơn thuần là một bản nâng cấp của mạng di động. Nó được xem là "hệ thần kinh" của nền kinh tế số. Tại Việt Nam, mục tiêu thương mại hóa 5G gắn liền với chiến lược chuyển đổi số quốc gia.

Ba trụ cột chính mà 5G sẽ tác động mạnh mẽ bao gồm:

• Sản xuất thông minh: Các nhà máy tại Bắc Ninh, Hải Phòng hay Bình Dương có thể triển khai robot tự hành và hệ thống kiểm soát chất lượng bằng AI nhờ kết nối 5G ổn định.
• Giao thông thông minh và Xe tự hành: Độ trễ thấp là điều kiện tiên quyết để các phương tiện có thể giao tiếp với nhau và với hạ tầng đường bộ theo thời gian thực.
• Y tế từ xa (Telemedicine): Các ca phẫu thuật từ xa với sự hỗ trợ của robot đòi hỏi kết nối không bao giờ được phép ngắt quãng hay có độ trễ lớn.

"Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để không bị bỏ lại phía sau trong cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Việc làm chủ công nghệ và thiết bị 5G 'Make in Vietnam' cũng là một bước đi chiến lược để đảm bảo an ninh mạng và tự chủ hạ tầng số."

5G là nền tảng cho Internet vạn vật (IoT) phát triển. Ảnh: TechNews VN

Tổng kết và Nhận định xu hướng

Giai đoạn 2024-2025 sẽ là thời điểm bùng nổ của thiết bị đầu cuối hỗ trợ 5G tại thị trường Việt Nam. Khi giá thành điện thoại 5G ngày càng rẻ, nhu cầu người dùng sẽ là động lực chính thúc đẩy các nhà mạng đẩy nhanh tiến độ phủ sóng.

Tuy nhiên, trong ngắn hạn, 5G sẽ chưa thể thay thế hoàn toàn 4G. Hai công nghệ này sẽ tồn tại song song, trong đó 4G vẫn đóng vai trò là mạng nền tảng về độ phủ, còn 5G đóng vai trò là mạng chuyên dụng cho các khu vực mật độ cao và các ứng dụng công nghiệp đặc thù.

Bài toán phủ sóng 63 tỉnh thành sẽ cần một lộ trình từ 3 đến 5 năm để hoàn thiện. Xu hướng sắp tới sẽ là sự xuất hiện của các gói cước 5G kèm theo các dịch vụ giá trị gia tăng như Cloud Gaming, xem thể thao đa góc nhìn và các giải pháp Smart Home toàn diện. Với sự quyết tâm từ cả phía Chính phủ và các tập đoàn viễn thông, Việt Nam đang tự tin khẳng định vị thế của mình trên bản đồ 5G thế giới.