Cách đây đúng 10 năm, khái niệm "Chuyển đổi số" (Digital Transformation) vẫn còn là một thuật ngữ xa lạ với đại đa số doanh nghiệp và người dân Việt Nam. Thời điểm đó, hạ tầng mạng vẫn chủ yếu dựa trên cáp đồng, tỷ lệ sử dụng điện thoại thông minh chỉ chiếm khoảng 20% dân số và thương mại điện tử vẫn là một sân chơi sơ khai đầy hoài nghi. Tuy nhiên, tính đến năm 2024, bức tranh đó đã hoàn toàn thay đổi với sự bùng nổ của hạ tầng viễn thông, sự dịch chuyển của các dịch vụ công và một nền kinh tế số đang đóng góp ngày càng lớn vào sự tăng trưởng chung.

Thập kỷ của những "cú hích" hạ tầng

Giai đoạn 2014 - 2024 đánh dấu sự đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng mạng cốt lõi. Việt Nam đã nhanh chóng phủ sóng 4G đến hơn 99% dân số và đang trong quá trình thương mại hóa 5G trên diện rộng. Theo báo cáo của Bộ Thông tin và Truyền thông, tính đến đầu năm 2024, số lượng thuê bao băng rộng di động đã đạt hơn 85 triệu, tạo tiền đề vững chắc cho việc phổ cập các dịch vụ số.

Bên cạnh hạ tầng kết nối, sự hình thành của các trung tâm dữ liệu (Data Center) nội địa cũng là một điểm sáng. Nếu như 10 năm trước, phần lớn dữ liệu của Việt Nam phải lưu trữ tại các máy chủ nước ngoài, thì nay các doanh nghiệp như Viettel, VNPT hay FPT đã làm chủ những trung tâm dữ liệu đạt chuẩn quốc tế Tier III, góp phần đảm bảo an ninh chủ quyền số quốc gia.

"Sự thay đổi lớn nhất không chỉ nằm ở những sợi cáp quang hay trạm phát sóng, mà là ở nhận thức. Việt Nam đã thành công trong việc tạo ra một hệ sinh thái mà ở đó, từ người nông dân đến doanh nhân đều có thể tiếp cận với dữ liệu và công nghệ để tạo ra giá trị mới," - TS. Nguyễn Minh Trí, Chuyên gia cao cấp về Chiến lược số (Giả định).

Kinh tế số: Động lực tăng trưởng mới

Năm 2020, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt "Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030", chính thức đặt kinh tế số trở thành một trong ba trụ cột chính (cùng với Chính phủ số và Xã hội số). Kết quả đã bắt đầu lộ rõ qua những con số thống kê ấn tượng.

Năm 2023, kinh tế số Việt Nam ước tính đóng góp khoảng 16,5% GDP, với tốc độ tăng trưởng duy trì ở mức trên 20% mỗi năm. Thương mại điện tử, kinh tế nền tảng và thanh toán không dùng tiền mặt trở thành những mũi nhọn dẫn đầu. Đặc biệt, xu hướng "không tiền mặt" đã len lỏi vào từng ngõ ngách đời sống, từ các cửa hàng tiện lợi hiện đại cho đến những gánh hàng rong tại các chợ truyền thống.

Thách thức và mục tiêu 30% GDP vào năm 2030

Mục tiêu đưa kinh tế số chiếm 30% GDP vào năm 2030 là một đích đến đầy tham vọng nhưng cũng không ít thách thức. Để đạt được con số này, Việt Nam cần giải quyết bài toán về nguồn nhân lực chất lượng cao. Ước tính mỗi năm, thị trường công nghệ Việt Nam thiếu hụt khoảng 150.000 đến 200.000 nhân sự trình độ cao trong các lĩnh vực mới như Trí tuệ nhân tạo (AI), Chuỗi khối (Blockchain) và Bán dẫn.

Bên cạnh đó, vấn đề an toàn thông tin và bảo mật dữ liệu cá nhân đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Trong bối cảnh các cuộc tấn công mạng ngày càng tinh vi, việc xây dựng một hành lang pháp lý vững chắc và nâng cao năng lực phòng thủ số là điều kiện tiên quyết để giữ vững đà tăng trưởng.

Tổng kết và Nhận định xu hướng

Nhìn về tương lai, lộ trình chuyển đổi số của Việt Nam trong giai đoạn 2024-2030 sẽ không còn tập trung vào diện rộng mà chuyển sang chiều sâu. Những công nghệ như Generative AI (AI tạo sinh) và Edge Computing (Tính toán biên) sẽ bắt đầu được ứng dụng sâu rộng vào các ngành sản xuất truyền thống để tối ưu hóa năng suất.

Việt Nam đang đứng trước cơ hội lịch sử để bứt phá khỏi bẫy thu nhập trung bình thông qua công nghệ. Với sự quyết tâm của Chính phủ và sự linh hoạt của các doanh nghiệp công nghệ nội địa như Viettel, FPT, CMC hay VNPT, mục tiêu 30% GDP kinh tế số không chỉ là con số trên giấy tờ mà là một thực tế đang dần hình thành.