Năm 2024 được đánh giá là thời điểm bản lề cho ngành công nghiệp bán dẫn tại Việt Nam. Với sự hậu thuẫn từ chính sách vĩ mô và sự hiện diện của các tập đoàn đa quốc gia, thị trường bán dẫn nội địa không chỉ tăng trưởng về con số mà còn đang chuyển mình từ khâu gia công sang thiết kế và sản xuất chuyên sâu.

Trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu có nhiều biến động, chuỗi cung ứng linh kiện điện tử thế giới đang chứng kiến cuộc đại dịch chuyển quy mô lớn. Việt Nam, với vị trí địa lý chiến lược và nguồn nhân lực trẻ, đang trở thành điểm đến ưu tiên của các "ông lớn" ngành chip. Theo các báo cáo mới nhất từ các tổ chức nghiên cứu thị trường quốc tế, quy mô thị trường bán dẫn Việt Nam dự kiến sẽ cán mốc 6,12 tỷ USD vào cuối năm 2024.

Động lực từ các con số tăng trưởng ấn tượng

Theo số liệu từ Technavio và Statista, ngành bán dẫn Việt Nam dự kiến sẽ đạt tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) khoảng 11,5% trong giai đoạn 2023-2028. Sự gia tăng này không chỉ đến từ nhu cầu tiêu thụ nội địa cho các thiết bị điện tử gia dụng và smartphone, mà còn từ hoạt động xuất khẩu linh kiện tăng mạnh.

Phân tích sâu hơn vào cấu trúc thị trường, phân khúc hạ nguồn (bao gồm kiểm thử và đóng gói - ATP) hiện chiếm tỷ trọng lớn nhất. Tuy nhiên, điểm sáng của năm 2024 chính là sự gia tăng đầu tư vào phân khúc thượng nguồn như thiết kế vi mạch (IC Design). Hiện nay, Việt Nam đã có khoảng 5.000 kỹ sư thiết kế chip, tập trung chủ yếu tại TP.HCM và Đà Nẵng, phục vụ cho các tập đoàn lớn như Marvell, Synopsys và Faraday.

Sự đổ bộ của các "ông lớn" và chiến lược Trung Quốc + 1

Làn sóng dịch chuyển của các tập đoàn bán dẫn thế giới vào Việt Nam đang diễn ra mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Sau chuyến thăm của các nhà lãnh đạo cấp cao Hoa Kỳ và các tập đoàn công nghệ hàng đầu, Việt Nam đã khẳng định được vị thế là một đối tác tin cậy trong Liên minh chip (Chip 4) mở rộng.

Intel tiếp tục duy trì vị thế với nhà máy kiểm thử và đóng gói chip lớn nhất thế giới đặt tại Khu Công nghệ cao TP.HCM (SHTP). Trong khi đó, Samsung cũng đã bắt đầu sản xuất lưới bóng chip bán dẫn tại nhà máy ở Thái Nguyên, đánh dấu bước tiến mới trong việc nội địa hóa linh kiện công nghệ cao.

Đặc biệt, sự xuất hiện của Hana Micron (Hàn Quốc) với dự án đầu tư hơn 1 tỷ USD tại Bắc Giang và Amkor Technology với nhà máy bán dẫn hiện đại tại Bắc Ninh đã tạo ra một hệ sinh thái bổ trợ mạnh mẽ. Mới đây nhất, tập đoàn Nvidia cũng bày tỏ ý định thiết lập "căn cứ" tại Việt Nam nhằm phát triển hạ tầng AI và đào tạo nhân lực bán dẫn.

Góc nhìn chuyên gia: Cơ hội đi kèm thách thức

Nhận định về triển vọng của ngành, TS. Trần Vĩnh Nam, chuyên gia phân tích thị trường công nghệ tại Viện Nghiên cứu Chiến lược (giả định), cho biết:

"Con số 6,12 tỷ USD chỉ là bề nổi của tảng băng trôi. Giá trị thực sự mà Việt Nam nhận được là khả năng tiếp cận công nghệ lõi và tham gia vào mạng lưới cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia. Tuy nhiên, để duy trì đà tăng trưởng này, Việt Nam cần giải quyết bài toán cấp bách về nguồn nhân lực chất lượng cao và hạ tầng năng lượng xanh bền vững."

Theo TS. Nam, mặc dù có số lượng kỹ sư thiết kế chip tăng trưởng nhanh, nhưng Việt Nam vẫn đang thiếu hụt đội ngũ chuyên gia trình độ cao có khả năng dẫn dắt các dự án phức tạp. Ước tính đến năm 2030, ngành bán dẫn Việt Nam cần thêm ít nhất 50.000 kỹ sư để đáp ứng nhu cầu thực tế của các doanh nghiệp FDI.

Rào cản về hạ tầng và năng lượng

Bên cạnh nhân lực, hạ tầng điện năng là một yếu tố then chốt. Sản xuất bán dẫn là ngành tiêu thụ điện cực lớn và yêu cầu sự ổn định tuyệt đối. Những sự cố về điện tại các khu công nghiệp phía Bắc trong năm vừa qua đã đặt ra bài toán cho các nhà quản lý trong việc đảm bảo cung ứng điện liên tục cho các dây chuyền sản xuất chip hàng tỷ USD.

Tổng kết và Nhận định xu hướng

Thị trường bán dẫn Việt Nam năm 2024 không chỉ đơn thuần là sự gia tăng về quy mô doanh thu mà là sự chuyển dịch về chất. Chính phủ Việt Nam đã có những bước đi quyết liệt thông qua việc xây dựng "Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn đến năm 2030 và tầm nhìn 2050", cùng với các ưu đãi thuế quan đặc biệt.

Dự báo trong ngắn và trung hạn:

• Sự bùng nổ của mảng IC Design: Việt Nam sẽ dần trở thành trung tâm thiết kế chip của khu vực Đông Nam Á, thu hút thêm nhiều công ty fabless (không có nhà máy sản xuất).
• Cải thiện hệ sinh thái phụ trợ: Các doanh nghiệp nội địa sẽ bắt đầu tham gia vào các khâu cung ứng hóa chất, vật liệu và dịch vụ bảo trì cho các nhà máy bán dẫn lớn.
• Hợp tác giáo dục: Sẽ có thêm nhiều chương trình liên kết đào tạo giữa các trường đại học hàng đầu (Bách Khoa, Quốc gia) với các tập đoàn như Cadence, Synopsys để rút ngắn khoảng cách kỹ năng.

Lời kết: Với sự cộng hưởng từ dòng vốn FDI và quyết tâm chính trị, Việt Nam đang đứng trước cơ hội ngàn năm có một để trở thành một "con rồng mới" trong ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu. Chặng đường phía trước tuy còn nhiều thử thách về hạ tầng và nhân lực, nhưng với những bước đi bài bản, mục tiêu đưa bán dẫn trở thành ngành kinh tế mũi nhọn là hoàn toàn khả thi.