Trong nửa đầu năm 2024, thị trường giáo dục ngoại khóa ghi nhận một sự thay đổi ngoạn mục. Dữ liệu tổng hợp từ hơn 500 trung tâm kỹ năng sống và tổ chức giáo dục phi lợi nhuận cho thấy, các khóa học tập trung vào trí tuệ cảm xúc (EQ) đã tăng trưởng 35% so với cùng kỳ năm ngoái. Đây là mức tăng trưởng cao nhất trong vòng một thập kỷ qua, vượt xa các môn năng khiếu truyền thống như hội họa hay ngoại ngữ.

Các hoạt động tương tác nhóm giúp trẻ nhận diện và điều tiết cảm xúc cá nhân. (Ảnh: Picsum)

Sự trỗi dậy của "Chỉ số hạnh phúc" trong giáo dục

Trí tuệ cảm xúc, vốn bao gồm khả năng tự nhận thức, kiểm soát cảm xúc, sự thấu cảm và kỹ năng giao tiếp xã hội, không còn là một khái niệm trừu tượng dành cho người trưởng thành. Giờ đây, nó đã trở thành "trục xương sống" của các chương trình phát triển trẻ em toàn diện.

Theo TS. Nguyễn Minh Anh, chuyên gia tâm lý học phát triển tại Viện Nghiên cứu Giáo dục Hiện đại, sự gia tăng này bắt nguồn từ nhu cầu thực tế của phụ huynh sau giai đoạn đại dịch. "Các bậc cha mẹ bắt đầu nhận thấy rằng, kiến thức sách vở không đủ để giúp trẻ đối mặt với những biến động tâm lý và áp lực xã hội ngày càng phức tạp. EQ chính là tấm lá chắn giúp trẻ xây dựng khả năng phục hồi (resilience) và duy trì sức khỏe tinh thần," TS. Minh Anh chia sẻ.

Nội dung đào tạo: Không chỉ là lý thuyết

Khác với các phương pháp giáo dục truyền thống, các chương trình EQ năm 2024 được thiết kế thông qua trải nghiệm thực tế. Trẻ được học cách nhận diện "cơn giận" thông qua các trò chơi nhập vai, học cách "thấu cảm" qua các dự án cộng đồng và rèn luyện tính kiên nhẫn qua các bài tập chánh niệm (mindfulness) phù hợp với lứa tuổi.

Phương pháp học qua dự án (Project-based learning) đang được áp dụng rộng rãi để rèn luyện EQ. (Ảnh: Picsum)

Ghi nhận tại một trung tâm kỹ năng lớn tại TP.HCM, chương trình "Lãnh đạo nhí và EQ" thu hút hơn 2.000 học viên trong quý I/2024. Tại đây, thay vì ngồi nghe giảng, trẻ em từ 6-12 tuổi được tham gia vào các kịch bản giải quyết xung đột giả định. Việc học cách lắng nghe và đưa ra giải pháp hòa bình giúp trẻ phát triển sự tự tin và khả năng kết nối xã hội mạnh mẽ.

Áp lực từ kỷ nguyên số và trí tuệ nhân tạo (AI)

Một yếu tố quan trọng khác thúc đẩy xu hướng này là sự bùng nổ của AI. Khi công nghệ có thể thay thế nhiều kỹ năng tính toán và ghi nhớ, thì những phẩm chất "thuần con người" như lòng trắc ẩn, tư duy phản biện và khả năng kết nối cảm xúc trở thành lợi thế cạnh tranh cốt lõi.

"Chúng tôi đầu tư vào EQ cho con không phải để con trở nên xuất sắc nhất, mà để con biết cách hạnh phúc và biết cách làm việc cùng người khác. Trong một thế giới đầy máy móc, trái tim biết cảm thông chính là giá trị lớn nhất," chị Lan Hương, một phụ huynh tại Hà Nội, bày tỏ.

Nhận định và dự báo tương lai

Các chuyên gia dự báo, xu hướng này sẽ không dừng lại ở mức 35%. Trong giai đoạn 2025-2026, giáo dục EQ dự kiến sẽ chuyển dịch từ các chương trình ngoại khóa riêng lẻ sang tích hợp sâu hơn vào chương trình chính khóa của nhiều hệ thống giáo dục quốc tế và tư thục.

Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ thực tế ảo (VR) để giả lập các tình huống giao tiếp phức tạp cũng được kỳ vọng sẽ làm tăng tính hấp dẫn của các khóa học EQ. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất vẫn nằm ở đội ngũ giảng dạy. Để dạy EQ tốt, người thầy không chỉ cần bằng cấp mà còn cần một tâm hồn thấu đáo và sự kiên nhẫn đặc biệt.