Thị trường hàng không Việt Nam đang trải qua một giai đoạn biến động chưa từng có. Trong khi nhu cầu đi lại của người dân vẫn duy trì ở mức ổn định, các hãng hàng không nội địa lại đang phải đối mặt với "gọng kìm" siết chặt từ cả hai phía: chi phí vận hành tăng vọt do tỷ giá và sự thiếu hụt nghiêm trọng đội tàu bay do các sự cố kỹ thuật toàn cầu.

1. Áp lực tỷ giá: "Kẻ thù" âm thầm của lợi nhuận

Một đặc thù của ngành hàng không là cấu trúc chi phí phụ thuộc rất lớn vào đồng USD. Từ tiền thuê tàu bay, chi phí mua nhiên liệu, chi phí bảo dưỡng định kỳ đến phí dịch vụ cất - hạ cánh tại các sân bay quốc tế, tất cả đều được thanh toán bằng ngoại tệ. Tuy nhiên, doanh thu từ thị trường nội địa lại chủ yếu là đồng Việt Nam (VND).

Theo số liệu từ các báo cáo tài chính gần đây, tỷ giá USD/VND tăng trung bình 4-5% trong năm qua đã gây áp lực khủng khiếp lên giá vốn. Ước tính, cứ mỗi 1% biến động tỷ giá, chi phí của một hãng hàng không quy mô trung bình có thể tăng thêm hàng trăm tỷ đồng mỗi năm.

"Hàng không là ngành có biên lợi nhuận mỏng. Khi tỷ giá tăng cao, các hãng buộc phải điều chỉnh dải giá vé để bù đắp chi phí vận hành nếu không muốn rơi vào tình trạng lỗ nặng. Đây là bài toán tồn tại của doanh nghiệp trước khi nghĩ đến việc giảm giá để kích cầu."

2. Bài toán thiếu hụt 40 tàu bay: Cung không đủ cầu

Vấn đề nóng nhất của hàng không Việt Nam hiện nay chính là tình trạng thiếu hụt đội tàu bay trầm trọng. Theo báo cáo của Cục Hàng không Việt Nam, ước tính có khoảng 40-42 tàu bay của các hãng nội địa phải tạm dừng khai thác để thực hiện bảo trì động cơ Pratt & Whitney trên dòng Airbus A321neo.

Tình trạng này không chỉ xảy ra tại Việt Nam mà là cuộc khủng hoảng chuỗi cung ứng toàn cầu. Thời gian bảo trì động cơ thay vì chỉ mất 60-90 ngày như trước đây, hiện đã kéo dài lên đến 250-300 ngày do thiếu hụt linh kiện và nhân lực kỹ thuật tại các trung tâm bảo dưỡng trên thế giới.

Hệ lụy trực tiếp đến người tiêu dùng:

• Tần suất bay giảm: Nhiều đường bay ngách bị cắt giảm, tập trung tàu bay cho các trục chính như Hà Nội - TP.HCM - Đà Nẵng.
• Giá vé sàn tăng cao: Khi số lượng ghế cung ứng ra thị trường (ASK) giảm đi khoảng 15-20% so với cùng kỳ năm ngoái, theo quy luật cung cầu, giá vé tất yếu sẽ đẩy lên mức cao hơn.
• Khó đặt vé giờ chót: Hành khách gần như không còn cơ hội tìm kiếm vé giá rẻ nếu đặt sát ngày bay.

3. Tái cơ cấu và nỗ lực từ phía các hãng

Để thích ứng, các hãng hàng không Việt Nam đã có những bước đi quyết liệt. Pacific Airlines và Bamboo Airways đang trải qua quá trình tái cơ cấu mạnh mẽ, trả bớt tàu bay để giảm nợ và tối ưu bộ máy. Điều này vô hình trung lại càng làm thu hẹp số lượng tàu bay đang hoạt động trên bầu trời Việt Nam.

Vietnam Airlines và Vietjet Air đã nỗ lực bổ sung các tàu bay thuê ướt (thuê cả máy bay lẫn phi hành đoàn) để phục vụ các đợt cao điểm. Tuy nhiên, chi phí thuê ướt thường cao gấp 2-3 lần so với thuê khô truyền thống, khiến nỗ lực giảm giá vé càng trở nên xa vời.

Kết luận và nhận định xu hướng

Nhìn về tương lai, thị trường hàng không Việt Nam trong những tháng cuối năm 2024 và đầu năm 2025 được dự báo vẫn sẽ duy trì mặt bằng giá cao. Có ba yếu tố then chốt quyết định cục diện này:

1. Tiến độ sửa chữa động cơ: Nếu chuỗi cung ứng linh kiện toàn cầu không sớm được khai thông, tình trạng thiếu tàu bay sẽ kéo dài đến hết năm 2025.
2. Biến động giá nhiên liệu: Giá dầu Jet A1 hiện vẫn đang ở mức khó lường, chiếm khoảng 35-40% tổng chi phí vận hành của các hãng.
3. Chính sách điều hành: Các cơ quan quản lý đang xem xét việc điều chỉnh khung giá trần và các chính sách hỗ trợ phí dịch vụ mặt đất để giảm bớt gánh nặng cho doanh nghiệp.

Lời khuyên cho hành khách: Trong bối cảnh giá vé khó hạ nhiệt, việc lên kế hoạch sớm ít nhất 1-2 tháng và tận dụng các chương trình khuyến mãi từ các ví điện tử hoặc đại lý cấp 1 vẫn là phương án tối ưu nhất. Ngoài ra, việc lựa chọn các khung giờ bay đêm hoặc sáng sớm cũng giúp người dân tiếp cận được dải giá thấp hơn so với các khung giờ vàng.