Hơn cả những ánh đèn màu

Kinh tế ban đêm (night-time economy) không chỉ đơn thuần là những quán bar, vũ trường hay các khu phố ẩm thực. Theo định nghĩa quốc tế, đây là chuỗi các hoạt động dịch vụ, thương mại và giải trí diễn ra từ 18 giờ tối hôm trước đến 6 giờ sáng hôm sau. Tại các đô thị du lịch trọng điểm như TP.HCM, Hà Nội và Đà Nẵng, số liệu thống kê sơ bộ cho thấy khoảng 70% doanh thu du lịch thực tế đến từ các hoạt động sau khi mặt trời lặn.

Dẫn chứng từ báo cáo của ngành du lịch, một khách du lịch quốc tế trung bình dành 8-10 tiếng ban ngày để tham quan các điểm di tích với mức chi tiêu hạn hẹp cho vé vào cửa và phương tiện di chuyển. Tuy nhiên, chính các hoạt động "hậu hoàng hôn" như biểu diễn nghệ thuật, mua sắm đêm và trải nghiệm ẩm thực mới là lúc ví tiền của du khách thực sự mở ra.

"Nếu chúng ta chỉ tập trung vào du lịch ban ngày, chúng ta đang bỏ lỡ hơn một nửa tiềm năng của ngành kinh tế xanh. Kinh tế đêm là đòn bẩy để kéo dài thời gian lưu trú và tăng mức chi tiêu bình quân của mỗi du khách." - TS. Trần Thế Ngọc, Chuyên gia hoạch định kinh tế đô thị.

Thực trạng "ngủ sớm" tại các điểm đến tiềm năng

Mặc dù Đề án Phát triển kinh tế ban đêm tại Việt Nam đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt từ năm 2020, nhưng việc triển khai thực tế vẫn còn nhiều khoảng trống. Hiện nay, các mô hình kinh tế đêm tại Việt Nam vẫn đang dừng lại ở mức độ "phố đi bộ" hoặc "chợ đêm" với sản phẩm nghèo nàn, lặp lại và thiếu tính bản sắc.

Tại Đà Nẵng, thành phố được mệnh danh là đáng sống nhất Việt Nam, các hoạt động vui chơi giải trí sau 12 giờ đêm vẫn còn khá thưa thớt. Tương tự, tại Phú Quý hay những hòn đảo du lịch mới nổi, du khách thường rơi vào tình trạng "không có chỗ để tiêu tiền" sau 21 giờ. Sự thiếu hụt các show diễn thực cảnh quy mô lớn, các trung tâm mua sắm miễn thuế hoạt động xuyên đêm đã khiến sức cạnh tranh của du lịch Việt Nam giảm sút đáng kể so với các nước láng giềng như Thái Lan hay Singapore.

Rào cản pháp lý: Nút thắt cần tháo gỡ

Trở ngại lớn nhất hiện nay không phải là vốn đầu tư mà là hành lang pháp lý. Các quy định về giờ giấc hoạt động, tiếng ồn, an ninh trật tự và giấy phép kinh doanh các dịch vụ nhạy cảm đang bủa vây các doanh nghiệp muốn làm kinh tế đêm.

• 01. Giới hạn giờ giới nghiêm: Việc yêu cầu hầu hết các dịch vụ đóng cửa trước 0 giờ hoặc 2 giờ sáng vô hình trung đã cắt đứt mạch cảm xúc và nhu cầu tiêu dùng của du khách.
• 02. Xung đột quy hoạch: Tiếng ồn từ các khu giải trí đêm thường xuyên xung đột với khu dân cư lân cận do thiếu quy hoạch các phân khu chức năng riêng biệt cho kinh tế đêm.
• 03. Chính sách ưu đãi: Doanh nghiệp kinh doanh ban đêm phải đối mặt với chi phí vận hành cao (lương nhân viên ca đêm, tiền điện, an ninh) nhưng chưa có các chính sách hỗ trợ về thuế hay phí tương xứng.

Lời giải cho bài toán tỷ USD

Để thực sự đánh thức được "mỏ vàng" này, các chuyên gia cho rằng cần một tư duy quản lý linh hoạt hơn thay vì "không quản được thì cấm". Việc thí điểm các khu đặc quyền kinh tế đêm tại các đảo hoặc các bán đảo biệt lập (như khu vực ven biển Đà Nẵng, đảo Phú Quốc hay bán đảo Thủ Thiêm) có thể là bước đi đột phá.

Cần thiết lập khung pháp lý riêng biệt, cho phép các hoạt động vui chơi giải trí xuyên đêm trong một không gian có kiểm soát. Đồng thời, đầu tư vào hạ tầng giao thông công cộng về đêm (bus đêm, taxi xanh) và tăng cường hệ thống giám sát an ninh thông minh để đảm bảo an toàn cho du khách.