Bạn có biết rằng đằng sau vẻ ngoài bóng bẩy của một chiếc áo thun cotton cơ bản là một sự đánh đổi khủng khiếp về môi trường? Theo báo cáo của Tổ chức Quản lý Tài nguyên Thế giới, phải mất khoảng 2.700 lít nước sạch để sản xuất ra một chiếc áo duy nhất – con số này tương đương với lượng nước uống của một người trưởng thành trong suốt 900 ngày. Ngành dệt may hiện nay đang tiêu thụ khoảng 93 tỷ mét khối nước mỗi năm, đủ để đáp ứng nhu cầu của 5 triệu người.

"Cơn khát" của ngành công nghiệp tỷ đô

Sở dĩ cotton truyền thống tiêu tốn nhiều nước là do quy trình canh tác thâm canh và nhu cầu tưới tiêu khổng lồ. Không chỉ dừng lại ở khâu trồng trọt, quy trình nhuộm và hoàn thiện vải cũng đóng góp vào việc ô nhiễm nguồn nước toàn cầu. Khoảng 20% lượng nước thải công nghiệp trên toàn thế giới đến từ việc xử lý và nhuộm vải, mang theo hàm lượng kim loại nặng và hóa chất độc hại chảy trực tiếp ra sông ngòi.

"Chúng ta đang sống trong một hệ thống sản xuất tuyến tính: khai thác, sử dụng và vứt bỏ. Để tồn tại, ngành thời trang bắt buộc phải chuyển sang mô hình kinh tế tuần hoàn, nơi mà rác thải của ngành này là nguyên liệu đầu vào của ngành khác."

Sợi dứa: Từ phế phẩm nông nghiệp đến "vàng xanh"

Trước áp lực về tài nguyên, các nhà khoa học và doanh nghiệp thời trang bền vững đã tìm thấy câu trả lời từ lá dứa. Tại Việt Nam, một quốc gia có diện tích trồng dứa lên đến hơn 40.000 hecta, hàng triệu tấn lá dứa bị vứt bỏ hoặc đốt sau mỗi vụ thu hoạch, gây ra lượng phát thải carbon không nhỏ.

Sợi dứa (hay còn được biết đến với tên thương mại quốc tế là Piñatex) được chiết xuất từ xơ của lá dứa. Quy trình sản xuất này không yêu cầu thêm đất canh tác, không cần thêm nước tưới hay phân bón vì đây hoàn toàn là sản phẩm phụ của ngành nông nghiệp thực phẩm. Điều này giúp giảm thiểu tối đa dấu chân carbon và dấu chân nước của vật liệu.

Thách thức và bài toán quy mô

Dù sở hữu tiềm năng to lớn, việc phổ biến sợi dứa tại thị trường Việt Nam vẫn đang gặp phải một số rào cản. Thứ nhất là công nghệ tách xơ và xử lý mềm hóa sợi vẫn chưa được đồng bộ hóa ở quy mô công nghiệp lớn, dẫn đến giá thành sản phẩm hiện cao hơn khoảng 20-30% so với vải cotton thông thường.

Bên cạnh đó, việc thay đổi nhận thức của người tiêu dùng cũng là một chặng đường dài. "Đa số khách hàng vẫn ưu tiên giá thành và mẫu mã nhanh hơn là giá trị bền vững đằng sau sản phẩm. Tuy nhiên, thế hệ Gen Z đang thay đổi điều đó. Họ sẵn sàng chi trả nhiều hơn cho các thương hiệu có trách nhiệm với môi trường," bà Trần Lê Hoa, Giám đốc sáng tạo của một thương hiệu thời trang sinh thái chia sẻ.

Tương lai của thời trang bền vững tại Việt Nam

Việt Nam đang có lợi thế cực lớn để trở thành trung tâm sản xuất vật liệu mới của khu vực. Với sự hỗ trợ từ các quỹ đầu tư xanh và các hiệp định thương mại tự do như EVFTA (có các điều khoản nghiêm ngặt về môi trường), ngành dệt may nội địa đang đứng trước cơ hội chuyển mình mạnh mẽ.

Xu hướng sử dụng vật liệu tự nhiên như dứa, sen, bã cà phê không còn là một trào lưu nhất thời mà đã trở thành kim chỉ nam cho các doanh nghiệp muốn tiến ra thị trường quốc tế. Việc giảm bớt "cơn khát" nước của ngành may mặc thông qua sợi dứa không chỉ cứu lấy tài nguyên thiên nhiên mà còn bảo vệ sức khỏe của cộng đồng khỏi những hóa chất độc hại.