(CovidWatch VN) – Hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm quốc gia vừa ghi nhận sự gia tăng đột biến của các ca mắc COVID-19 tại nhiều tỉnh thành. Theo báo cáo mới nhất, số ca nhiễm mới trong tuần qua đã tăng vọt 20% so với tuần trước đó, với sự xuất hiện chủ đạo của biến thể phụ JN.1. Các chuyên gia y tế cảnh báo, sự kết hợp giữa biến chủng mới có khả năng lây lan mạnh và thời tiết giao mùa đang tạo ra áp lực lớn cho hệ thống y tế dự phòng.

Số liệu thực tế: Áp lực gia tăng tại các đô thị lớn

Theo báo cáo từ Cục Y tế Dự phòng, trong 7 ngày qua, cả nước ghi nhận hơn 1.200 ca mắc mới được báo cáo chính thức qua hệ thống quản lý, tăng đáng kể so với con số 980 ca của tuần trước đó. Đặc biệt, tỷ lệ ca bệnh phải nhập viện điều trị cũng có xu hướng tăng nhẹ, chủ yếu tập trung vào nhóm đối tượng nguy cơ cao như người già và người có bệnh lý nền.

Tại TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội, số lượng người dân đến khám tại các khoa hô hấp với các triệu chứng giống cúm và COVID-19 tăng từ 15-25%. Kết quả giải trình tự gen ngẫu nhiên tại các bệnh viện tuyến đầu cho thấy biến thể phụ JN.1 hiện chiếm hơn 70% số mẫu bệnh phẩm. Đây là một nhánh phụ của biến thể BA.2.86 (Omicron), vốn đã được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp vào nhóm "biến thể cần quan tâm".

Sức mạnh của biến thể JN.1 và khả năng né tránh miễn dịch

Biến thể JN.1 không chỉ đơn thuần là một phiên bản mới của virus SARS-CoV-2. Các nghiên cứu quốc tế chỉ ra rằng JN.1 sở hữu một đột biến bổ sung ở protein gai (L455S), giúp nó bám dính tốt hơn vào tế bào người và có khả năng né tránh hệ thống miễn dịch từ các đợt tiêm chủng hoặc nhiễm bệnh trước đó một cách hiệu quả hơn các chủng tiền nhiệm.

"Đặc điểm nguy hiểm nhất của JN.1 hiện nay không phải là độc lực gây bệnh nặng hơn, mà là tốc độ lây lan nhanh chóng trong cộng đồng. Với chu kỳ ủ bệnh ngắn, virus có thể nhanh chóng tạo ra các ổ dịch cục bộ nếu chúng ta lơ là các biện pháp phòng dịch cơ bản."
— PGS.TS Nguyễn Văn Giáp, Chuyên gia dịch tễ học lâm sàng (Giả định)

Mặc dù hiện tại chưa có bằng chứng cho thấy JN.1 gây ra các triệu chứng nghiêm trọng hơn so với các chủng Omicron khác, nhưng sự gia tăng số ca mắc tuyệt đối vẫn dẫn đến nguy cơ quá tải cục bộ tại các khoa hồi sức cấp cứu (ICU) nếu nhóm người yếu thế không được bảo vệ kịp thời.

Cảnh báo từ chuyên gia về "Lỗ hổng miễn dịch"

Một trong những nguyên nhân khiến dịch bệnh có dấu hiệu quay trở lại là tình trạng giảm dần nồng độ kháng thể trong cộng đồng. Sau một thời gian dài không có các đợt bùng phát lớn, nhiều người dân đã bỏ lỡ các mũi tiêm nhắc lại (mũi 3, mũi 4). Bên cạnh đó, thói quen đeo khẩu trang tại nơi công cộng và rửa tay sát khuẩn cũng bắt đầu bị lơ là.

Bác sĩ Trần Thị Mai, Trưởng khoa Truyền nhiễm tại một bệnh viện trung ương tại Hà Nội, nhận định: "Thời tiết ẩm ướt của mùa xuân hè là điều kiện lý tưởng cho các loại virus đường hô hấp phát triển. Chúng tôi ghi nhận nhiều trường hợp tái nhiễm COVID-19 lần thứ 2, thậm chí lần thứ 3. Mặc dù triệu chứng nhẹ hơn, nhưng đối với người có bệnh nền, virus vẫn có thể gây viêm phổi cấp và suy hô hấp."

Khuyến nghị từ Bộ Y tế và biện pháp phòng ngừa chủ động

Để ứng phó với diễn biến mới của biến thể JN.1, Bộ Y tế đã có văn bản yêu cầu các địa phương tăng cường giám sát tại các cửa khẩu và các cơ sở y tế. Các chuyên gia khuyến cáo người dân thực hiện nghiêm túc các biện pháp sau:

• Tuân thủ khẩu trang: Đeo khẩu trang tại những nơi tập trung đông người, trên phương tiện giao thông công cộng và trong các cơ sở y tế.
• Tiêm chủng nhắc lại: Đối với những nhóm đối tượng nguy cơ cao, việc tiêm các mũi vaccine bổ sung theo hướng dẫn là vô cùng quan trọng để duy trì hàng rào bảo vệ.
• Vệ sinh cá nhân: Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, đồng thời giữ vệ sinh môi trường sống thông thoáng.
• Tự theo dõi sức khỏe: Khi có các triệu chứng như sốt, ho, đau họng, cần tự cách ly và thực hiện xét nghiệm nhanh để có biện pháp xử lý kịp thời, tránh lây lan cho người thân và cộng đồng.

Tổng kết và Nhận định xu hướng

Sự gia tăng 20% số ca mắc COVID-19 trong tuần qua là một tín hiệu không thể chủ quan. Tuy nhiên, theo đánh giá của CovidWatch VN, đây không phải là tình trạng khẩn cấp dẫn đến việc phong tỏa hay hạn chế đi lại như giai đoạn trước. Hệ thống y tế hiện nay đã có kinh nghiệm điều trị và dự phòng tốt hơn rất nhiều.

Dự báo trong những tuần tới, số ca mắc có thể tiếp tục dao động ở mức cao khi biến thể JN.1 hoàn tất quá trình thay thế các chủng cũ. Xu hướng dịch bệnh trong tương lai sẽ chuyển dần sang trạng thái "lưu hành thường xuyên" (endemic), tương tự như cúm mùa. Điều quan trọng nhất hiện nay là sự ý thức của mỗi cá nhân trong việc bảo vệ bản thân, từ đó bảo vệ sức khỏe chung cho toàn xã hội trước những diễn biến khó lường của các biến thể virus mới.