Sự hồi sinh của đĩa than: Doanh thu toàn cầu tăng 14.2%, Gen Z đang 'săn tìm' trải nghiệm âm thanh analog
Trong kỷ nguyên của streaming và AI, chiếc đĩa nhựa (vinyl) đen bóng tưởng chừng đã lùi sâu vào quá khứ lại đang thực hiện một cú lội ngược dòng ngoạn mục. Không chỉ là thú chơi của các "audiophile" kỳ cựu, đĩa than hiện là biểu tượng văn hóa mới của thế hệ trẻ.
Theo báo cáo mới nhất từ Liên đoàn Công nghiệp Ghi âm Quốc tế (IFPI), thị trường đĩa than toàn cầu đã ghi nhận mức tăng trưởng doanh thu 14.2% trong năm qua, đánh dấu năm thứ 17 liên tiếp tăng trưởng dương. Đáng chú ý hơn, tại các thị trường lớn như Hoa Kỳ và Anh, doanh thu từ đĩa than đã vượt qua đĩa CD, xác lập vị thế là định dạng vật lý thống trị trong ngành công nghiệp âm nhạc hiện đại.
Những con số "biết nói" về một kỷ nguyên Analog mới
Báo cáo từ RIAA (Hiệp hội Công nghiệp Ghi âm Hoa Kỳ) cho thấy một thực tế thú vị: trong năm 2023, hơn 43 triệu đĩa than đã được bán ra, vượt xa con số 37 triệu đĩa CD. Đây không còn là một hiện tượng nhất thời mà đã trở thành một phân khúc kinh tế vững chắc. Tại thị trường Việt Nam, mặc dù chưa có số liệu thống kê chính thức toàn diện, nhưng sự xuất hiện dày đặc của các cửa hàng đĩa than tại TP.HCM và Hà Nội cùng các sự kiện "Record Store Day" địa phương đã minh chứng cho sức hút của dòng sản phẩm này.
Lý giải cho sự bùng nổ này, giới chuyên gia chỉ ra rằng sự dịch chuyển không đến từ đối tượng khách hàng truyền thống. Trái lại, thế hệ Gen Z (những người sinh từ năm 1997 đến 2012) - những "công dân số" chính hiệu - lại là lực lượng thúc đẩy doanh số mạnh mẽ nhất. Theo khảo sát của Luminate, có tới 35% người mua đĩa than tại Mỹ là thuộc Gen Z, và điều gây ngạc nhiên là nhiều người trong số họ thậm chí... chưa sở hữu máy hát đĩa.
Tại sao Gen Z lại "phải lòng" đĩa than?
Trong một thế giới mà mọi thứ đều có thể tiếp cận qua một cú chạm trên màn hình điện thoại, đĩa than mang lại giá trị hữu hình mà Spotify hay Apple Music không bao giờ có được. Đó là cảm giác được cầm trên tay tác phẩm nghệ thuật, chiêm ngưỡng bìa album kích thước lớn, và thực hiện một "nghi thức" nghe nhạc thực thụ: đặt kim, chờ đợi tiếng xì xào đặc trưng và thưởng thức âm nhạc từ đầu đến cuối thay vì nhấn nút "Next".
"Việc Gen Z tìm đến đĩa than không đơn thuần là chạy theo trào lưu hoài cổ. Đó là phản ứng tự nhiên trước sự bão hòa của thế giới kỹ thuật số, nơi âm nhạc trở nên quá dễ dãi và thiếu đi sự gắn kết vật lý. Đĩa than biến âm nhạc thành một vật phẩm sưu tầm, một tuyên ngôn về phong cách sống và sự trân trọng đối với nghệ sĩ."
— TS. Michael Sterling, Chuyên gia phân tích hành vi người tiêu dùng tại SoundStats.
Ảnh hưởng từ các ngôi sao Pop đương đại
Không thể phủ nhận vai trò của các nghệ sĩ lớn trong việc "hồi sinh" định dạng này. Taylor Swift, Harry Styles hay Lana Del Rey liên tục phát hành các phiên bản đĩa than giới hạn với nhiều màu sắc bắt mắt (colored vinyl). Album "1989 (Taylor's Version)" của Taylor Swift đã bán được hàng trăm nghìn bản đĩa nhựa chỉ trong tuần đầu tiên, biến nó thành một món đồ lưu niệm không thể thiếu đối với cộng đồng người hâm mộ.
Thị trường Việt Nam: Từ "thú chơi xa xỉ" đến văn hóa đại chúng
Tại Việt Nam, làn sóng đĩa than đang lan tỏa mạnh mẽ trong giới trẻ. Các nghệ sĩ Việt như Mỹ Tâm, Hoàng Thùy Linh, hay các ban nhạc Indie như Ngọt, Cá Hồi Hoang cũng đã bắt đầu phát hành album dưới dạng đĩa nhựa. Dù giá thành một chiếc đĩa than tại Việt Nam không hề rẻ (dao động từ 800.000đ đến hơn 2.000.000đ), nhưng nhiều bạn trẻ vẫn sẵn lòng chi trả để ủng hộ thần tượng và trải nghiệm chất lượng âm thanh trung thực (Hi-Fi).
Tương lai nào cho âm thanh Analog?
Dù doanh thu tăng trưởng ấn tượng, đĩa than khó có thể thay thế hoàn toàn sự tiện lợi của streaming. Tuy nhiên, nó đã xác lập được một vị thế vững chắc như một "mặt hàng cao cấp" trong hệ sinh thái âm nhạc. Xu hướng này cho thấy một sự thay đổi trong tư duy thưởng thức: người nghe đang dần tìm về sự chậm rãi (slow living) và chiều sâu thay vì sự vội vã của các danh sách phát ngẫu nhiên.
Trong tương lai, các chuyên gia dự báo thị trường sẽ tiếp tục phân hóa. Streaming vẫn là công cụ để khám phá âm nhạc mới, trong khi đĩa than là đích đến cuối cùng để lưu giữ những giá trị nghệ thuật bền vững. Sự kết hợp giữa công nghệ hiện đại và giá trị truyền thống này đang tạo ra một thời hoàng kim mới cho ngành công nghiệp ghi âm toàn cầu.