Trong những ngày qua, các tỉnh Lào Cai, Lạng Sơn, Sơn La và các vùng phụ cận Hà Nội liên tục ghi nhận mức nhiệt giảm sâu, dao động từ 4-8 độ C vào ban đêm. Đặc biệt, hiện tượng sương muối (frost) xuất hiện đột ngột vào rạng sáng đã gây ra cú sốc nhiệt cho các loại cây thân thảo và rau ăn lá. Theo thống kê nhanh từ các địa phương, khoảng 30% diện tích hoa màu đang trong giai đoạn thu hoạch bị ảnh hưởng nghiêm trọng, nhiều hộ dân đứng trước nguy cơ mất trắng.

Diễn biến phức tạp của thời tiết cực đoan

Ông Nguyễn Văn An, chuyên gia khí tượng thủy văn độc lập, nhận định: "Sương muối năm nay xuất hiện muộn hơn so với quy luật hàng năm nhưng cường độ lại mạnh và kéo dài. Khi các tinh thể băng hình thành trực tiếp trên bề mặt lá, chúng hút nước từ tế bào thực vật, gây ra tình trạng mất nước cục bộ và làm vỡ màng tế bào. Đây là lý do tại sao cây rau sau một đêm sương muối thường bị nhũn, cháy đen như bị dội nước sôi."

Ghi nhận tại vùng chuyên canh rau lớn tại Đông Anh (Hà Nội) và Gia Lâm, các loại cây nhạy cảm như su hào, bắp cải và các loại rau gia vị đang bị thiệt hại nặng nhất. Những diện tích không có mái che hoặc không được xử lý kịp thời đều có dấu hiệu vàng lá, thối búp, không còn giá trị thương phẩm.

GardenersHub hướng dẫn 3 cách cứu vãn khẩn cấp cho người làm vườn

Trước tình hình cấp bách, đội ngũ chuyên gia tại GardenersHub đã tổng hợp 3 giải pháp kỹ thuật tức thời nhằm giúp người dân và các chủ vườn giảm thiểu tối đa thiệt hại, cứu vãn những diện tích chưa bị ảnh hưởng sâu.

1. Kỹ thuật "Rửa sương" ngay trước bình minh

Đây là biện pháp quan trọng nhất. Người trồng cần sử dụng hệ thống tưới phun sương hoặc bình xịt tay để tưới nước lên toàn bộ bề mặt lá ngay khi trời vừa hửng sáng, trước khi mặt trời mọc hoàn toàn. Việc tưới nước giúp làm tan các tinh thể băng bám trên lá một cách từ từ, ngăn chặn hiện tượng thăng hoa quá nhanh của sương muối gây cháy lá. Lưu ý chỉ dùng nước mát bình thường, không dùng nước ấm.

2. Che phủ và chống rét bằng vật liệu tại chỗ

Đối với những diện tích rau màu giá trị cao hoặc cây non, việc sử dụng màng nilon trắng hoặc lưới đen che chắn là bắt buộc. Nếu không có điều kiện mua lưới, có thể tận dụng rơm rạ khô, mùn cưa hoặc lá chuối khô để phủ kín gốc và kẽ lá. Việc che phủ giúp duy trì nhiệt độ đất cao hơn môi trường bên ngoài từ 2-3 độ C, bảo vệ bộ rễ khỏi bị đóng băng.

3. Tăng cường đề kháng bằng Kali và lân vi sinh

Bà Lê Thị Bình, Tiến sĩ sinh học thực vật, tư vấn trên GardenersHub: "Trong thời điểm này, tuyệt đối không bón phân đạm (Urê) vì sẽ khiến tế bào ngậm nước nhiều hơn, dễ bị phá hủy bởi sương giá. Thay vào đó, hãy bổ sung Kali trắng hoặc tro bếp. Kali giúp tăng nồng độ dịch bào, giảm nhiệt độ đóng băng của tế bào thực vật, giúp cây chịu đựng tốt hơn với giá rét."

Nhận định xu hướng và lời khuyên dài hạn

Biến đổi khí hậu đang khiến các hiện tượng thời tiết cực đoan như sương muối trở nên khó dự báo hơn. Không chỉ dừng lại ở các đợt rét đậm, rét hại, người làm vườn cần thay đổi tư duy canh tác từ bị động ứng phó sang chủ động phòng ngừa.

GardenersHub khuyến nghị các chủ nhà vườn nên đầu tư hệ thống nhà màng đơn giản hoặc các loại khung phủ linh hoạt cho mùa đông. Việc lựa chọn giống cây trồng chịu lạnh cũng là một yếu tố then chốt. Thay vì trồng đại trà các loại rau ưa nhiệt vào thời điểm nhạy cảm, người dân nên chuyển dịch sang các giống ôn đới có khả năng thích nghi cao hơn với biến động nhiệt độ.

Dự báo trong 5-7 ngày tới, không khí lạnh sẽ vẫn tiếp tục duy trì tại miền Bắc. Người làm vườn cần bám sát các bản tin thời tiết và duy trì các biện pháp phòng vệ để bảo vệ thành quả lao động của mình trước sự khắc nghiệt của thiên nhiên.