Theo Báo cáo Toàn cảnh Đổi mới sáng tạo mở Việt Nam 2024 vừa được công bố, một sự chuyển dịch mang tính bước ngoặt đang diễn ra trong hệ sinh thái khởi nghiệp. Cụ thể, hơn 60% startup được khảo sát cho biết họ đã và đang bắt đầu tích hợp các tiêu chuẩn ESG vào mô hình kinh doanh cốt lõi. Đây không còn là một lựa chọn mang tính "làm đẹp" thương hiệu, mà đã trở thành một yêu cầu tiên quyết để tiếp cận các nguồn tài chính xanh và các quỹ mạo hiểm lớn từ khu vực EU, Nhật Bản và Singapore.

Sự dịch chuyển sang ESG giúp startup Việt nâng cao năng lực cạnh tranh trên bản đồ đầu tư khu vực. Ảnh: StartupBeat VN.

ESG – Từ "trang sức" đến tấm hộ chiếu thông hành

Nếu như 3-5 năm trước, khái niệm ESG thường chỉ được nhắc đến bởi các tập đoàn đa quốc gia (MNCs) thì hiện nay, các startup công nghệ Việt đang là những đơn vị tiên phong thay đổi. Báo cáo chỉ ra rằng, yếu tố "Quản trị" (Governance) được chú trọng nhiều nhất với 75% doanh nghiệp cam kết minh bạch hóa dữ liệu tài chính, tiếp theo là yếu tố "Xã hội" (Social) với các chính sách về đa dạng nhân sự và bình đẳng giới.

Ông Trần Anh Tuấn, Chuyên gia phân tích chiến lược tại VinaVentures (giả định), nhận định: "Các quỹ đầu tư lớn hiện nay đều có danh mục 'Impact Investing' (Đầu tư tác động). Nếu một startup không chứng minh được lộ trình giảm phát thải hoặc không có cấu trúc quản trị minh bạch, họ sẽ bị loại ngay từ vòng thẩm định (Due Diligence) dù chỉ số tăng trưởng (Growth) có ấn tượng đến đâu."

Áp lực từ dòng vốn ngoại và chuỗi cung ứng toàn cầu

Lý giải cho con số 60% đầy ấn tượng này, các chuyên gia cho rằng có hai động lực chính. Thứ nhất, dòng vốn từ các thị trường phát triển như châu Âu đang chịu áp lực từ các quy định khắt khe về báo cáo bền vững (như CBAM hay CSRD). Khi các quỹ này rót vốn vào Đông Nam Á, họ buộc phải yêu cầu các công ty con trong danh mục đầu tư tuân thủ các tiêu chuẩn tương tự.

Thứ hai, việc tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu đòi hỏi các startup trong lĩnh vực Agritech, Foodtech và Manufacturing phải đạt các chứng chỉ xanh. Việc thiếu hụt ESG có thể dẫn đến việc mất đi các hợp đồng giá trị lớn từ các đối tác quốc tế.

Nguồn vốn FDI đang ưu tiên các dự án có cam kết về bảo vệ môi trường và trách nhiệm xã hội. Ảnh: StartupBeat VN.

Dẫn chứng số liệu thực tế

• 45%: Tỷ lệ startup trong lĩnh vực năng lượng tái tạo và xử lý rác thải ghi nhận mức định giá tăng hơn 1.5 lần so với các ngành truyền thống.
• 30%: Số lượng các vòng gọi vốn Series A trong năm 2024 có sự tham gia của các quỹ chuyên biệt về ESG.
• 80%: Các Founder thế hệ Gen Z ưu tiên xây dựng văn hóa doanh nghiệp dựa trên các giá trị đạo đức hơn là lợi nhuận thuần túy.

Rào cản: Chi phí hay tư duy?

Mặc dù xu hướng là rõ ràng, nhưng lộ trình "xanh hóa" không trải đầy hoa hồng. Đối với một startup giai đoạn đầu (Early-stage), việc duy trì hệ thống đo lường ESG tiêu tốn từ 10-15% ngân sách vận hành. Đây là một con số không hề nhỏ khi doanh nghiệp vẫn đang loay hoay tìm điểm hòa vốn.

Bà Lê Mai Anh, Giám đốc điều hành một startup về Logistis xanh chia sẻ: "Thách thức lớn nhất không phải là tiền, mà là dữ liệu. Làm sao để đo lường chính xác lượng phát thải carbon của từng chuyến hàng hay đảm bảo mọi nhà cung cấp trong chuỗi đều tuân thủ đạo đức kinh doanh là một bài toán công nghệ cực kỳ phức tạp."

Kết luận và Triển vọng

Năm 2024 đánh dấu sự chuyển mình từ lượng sang chất của startup Việt. Việc 60% doanh nghiệp dịch chuyển sang ESG là tín hiệu đáng mừng, cho thấy sự trưởng thành trong tư duy quản trị và khả năng thích ứng linh hoạt với các tiêu chuẩn toàn cầu.

Trong tương lai gần, chính phủ cũng đang hoàn thiện các khung pháp lý và chính sách ưu đãi cho các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo có đóng góp cho mục tiêu Net Zero 2050. Đây sẽ là "đòn bẩy" quan trọng giúp Việt Nam không chỉ là một điểm đến của gia công công nghệ, mà trở thành trung tâm của các giải pháp bền vững tại khu vực Đông Nam Á.

Startup Việt hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và vươn tầm quốc tế. Ảnh: StartupBeat VN.

Hải Nam - StartupBeat VN