Tin tức thời sự | SustainableVN
Việt Nam dẫn đầu ASEAN về công suất điện mặt trời: Đạt mốc 16.500 MW, chiếm 40% tổng sản lượng khu vực
Với bước nhảy vọt thần tốc trong vòng 5 năm qua, Việt Nam đã chính thức vượt qua các "đối thủ" nặng ký trong khu vực để trở thành thị trường điện mặt trời năng động nhất Đông Nam Á, đóng góp vai trò then chốt trong mục tiêu Net Zero 2050.
Sự trỗi dậy của "gã khổng lồ" năng lượng tái tạo mới
Theo báo cáo mới nhất về hạ tầng năng lượng tại Đông Nam Á, Việt Nam đã khẳng định vị thế dẫn đầu tuyệt đối trong mảng điện mặt trời. Tính đến cuối năm 2023 và đầu năm 2024, tổng công suất lắp đặt điện mặt trời tại Việt Nam đã đạt mốc ấn tượng 16.500 MW. Con số này không chỉ đưa Việt Nam đứng đầu Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) mà còn giúp quốc gia này góp mặt trong nhóm các quốc gia có tốc độ tăng trưởng năng lượng tái tạo nhanh nhất thế giới.
Điều đáng chú ý là Việt Nam hiện đang chiếm tới khoảng 40% tổng công suất điện mặt trời của toàn khu vực ASEAN. Sự phát triển này được thúc đẩy bởi cả hai phân khúc chính: điện mặt trời quy mô trang trại (utility-scale) và điện mặt trời mái nhà (rooftop). Trong khi các quốc gia láng giềng như Thái Lan, Malaysia và Indonesia vẫn đang trong quá trình chuyển đổi chậm rãi, Việt Nam đã tận dụng tối đa lợi thế về địa lý và các chính sách khuyến khích ban đầu để tạo nên một cuộc "cách mạng xanh" thực thụ.
Những động lực chính đằng sau sự tăng trưởng kỷ lục
Các chuyên gia kinh tế năng lượng nhận định, có ba yếu tố cốt lõi giúp Việt Nam đạt được con số 16.500 MW trong một thời gian ngắn. Thứ nhất là cơ chế giá bán điện hỗ trợ (FiT) cực kỳ hấp dẫn trong giai đoạn đầu, tạo làn sóng đầu tư mạnh mẽ từ cả khối nội và khối ngoại. Thứ hai là cam kết chính trị mạnh mẽ của Chính phủ đối với lộ trình giảm phát thải carbon, được cụ thể hóa trong Quy hoạch điện VIII.
TS. Nguyễn Hoàng Nam, chuyên gia cao cấp về năng lượng tái tạo (giả định), chia sẻ: "Việt Nam đã đi trước một bước trong việc nhận diện tiềm năng của năng lượng mặt trời. Mặc dù giai đoạn tăng trưởng nóng ban đầu gây ra một số áp lực lên hệ thống lưới điện truyền tải, nhưng nó đã đặt nền móng vững chắc cho một thị trường năng lượng sạch chuyên nghiệp và cạnh tranh."
Yếu tố thứ ba là sự chuyển dịch của chuỗi cung ứng toàn cầu. Khi các tập đoàn đa quốc gia đặt nhà máy tại Việt Nam yêu cầu sử dụng năng lượng sạch để đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu sang châu Âu và Mỹ, nhu cầu về điện mặt trời tại chỗ đã tăng vọt, đặc biệt là hình thức tự sản - tự tiêu trên mái nhà xưởng.
Số liệu thống kê nổi bật:
- Tổng công suất: 16.500 MW (Xấp xỉ 25% tổng công suất lắp đặt hệ thống điện quốc gia).
- Tỷ trọng khu vực: Chiếm hơn 40% tổng sản lượng điện mặt trời ASEAN.
- Điện mặt trời mái nhà: Đóng góp hơn 9.000 MW với hơn 100.000 công trình lắp đặt.
- Mục tiêu 2030: Tiếp tục ưu tiên phát triển điện mặt trời tự sản tự tiêu không giới hạn công suất.
Thách thức về truyền tải và giải pháp lưu trữ
Dù đạt được những thành tựu rực rỡ, ngành điện mặt trời Việt Nam cũng đang đối mặt với những "nút thắt" lớn. Sự mất cân đối giữa tốc độ phát triển nguồn điện và hạ tầng lưới điện truyền tải đã dẫn đến tình trạng quá tải cục bộ tại một số tỉnh như Ninh Thuận, Bình Thuận.
Để giải quyết bài toán này, Quy hoạch điện VIII đã chỉ rõ hướng đi mới: Tập trung vào hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) và phát triển lưới điện thông minh. Việc chuyển dịch từ cơ chế giá FiT sang cơ chế đấu thầu và mua bán điện trực tiếp (DPPA) được kỳ vọng sẽ giúp thị trường vận hành ổn định và thực chất hơn.
Tầm nhìn bền vững và vị thế quốc tế
Việc Việt Nam dẫn đầu ASEAN không chỉ là một con số thống kê đơn thuần, mà còn là thông điệp mạnh mẽ gửi tới cộng đồng quốc tế về nỗ lực chuyển đổi năng lượng của một quốc gia đang phát triển. Đây là lợi thế cạnh tranh rất lớn để thu hút dòng vốn đầu tư xanh (Green FDI) và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu bền vững.
Trong tương lai gần, khi các quy định về dấu chân carbon trở nên khắt khe hơn, vị thế "thủ phủ điện mặt trời" sẽ giúp Việt Nam bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển kinh tế một cách hài hòa với môi trường. Xu hướng sắp tới sẽ tập trung vào việc kết hợp điện mặt trời với các mô hình nông nghiệp công nghệ cao và điện mặt trời nổi trên các hồ thủy điện, nhằm tối ưu hóa diện tích đất và hiệu suất phát điện.