Những con số "biết nói" về thực trạng sử dụng Internet

Theo kết quả khảo sát diện rộng thực hiện bởi các tổ chức xã hội phối hợp cùng ParentingViet, bức tranh về thói quen số của trẻ em Việt Nam đang có những thay đổi đáng kể. Nếu như năm 2022, tỷ lệ trẻ em truy cập Internet trên 3 giờ/ngày chỉ dừng lại ở mức 42%, thì con số này đã vọt lên 65% vào quý I năm 2024.

Đáng chú ý, có tới 22% trẻ em thừa nhận sử dụng Internet trên 5 giờ mỗi ngày, chủ yếu tập trung vào các hoạt động giải trí như xem video ngắn (TikTok, YouTube Shorts), chơi game trực tuyến và tương tác trên các mạng xã hội. Báo cáo cũng chỉ ra rằng, độ tuổi bắt đầu sở hữu thiết bị cá nhân (smartphone, tablet) tại các thành phố lớn như Hà Nội và TP.HCM đang có xu hướng trẻ hóa, trung bình từ 8-9 tuổi.

"Việc trẻ em dành quá nhiều thời gian trên không gian mạng không chỉ đơn thuần là vấn đề quản lý thời gian, mà là sự thay đổi trong cấu trúc tư duy và tiếp nhận thông tin của một thế hệ. Chúng ta đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng thầm lặng về khả năng tập trung sâu," chuyên gia dữ liệu xã hội tại ParentingViet nhận định.

Cảnh báo hệ lụy tâm lý từ chuyên gia

Tiến sĩ Tâm lý học Nguyễn Minh Anh (giả định), cố vấn cao cấp của ParentingViet, cho biết việc tiếp xúc với luồng thông tin liên tục và tốc độ cao từ Internet gây ra những tác động tiêu cực đến thùy trán của não bộ – nơi chịu trách nhiệm về khả năng kiểm soát xung động và lập kế hoạch.

Hệ lụy đầu tiên được ghi nhận là hội chứng "đói dopamine". Khi trẻ quen với việc nhận được sự hưng phấn tức thì từ các lượt "like" hoặc các video ngắn, các hoạt động đòi hỏi sự kiên nhẫn như đọc sách, học tập hay giao tiếp trực tiếp trở nên nhàm chán và gây căng thẳng. Điều này dẫn đến tình trạng trẻ dễ cáu gắt, mất ngủ và giảm khả năng thấu cảm với môi trường xung quanh.

Bên cạnh đó, ParentingViet cũng nhấn mạnh về sự gia tăng của hội chứng FOMO (Sợ bị bỏ lỡ) ở trẻ vị thành niên. Việc liên tục so sánh cuộc sống thực của mình với những hình ảnh lý tưởng hóa trên mạng xã hội khiến nhiều trẻ rơi vào trạng thái mặc cảm, tự ti về ngoại hình và năng lực cá nhân, là mầm mống cho các rối loạn lo âu và trầm cảm học đường.

Ranh giới giữa tiện ích và nguy cơ

Không thể phủ nhận Internet là kho tàng kiến thức khổng lồ giúp trẻ học tập và mở mang tư duy. Tuy nhiên, ranh giới giữa việc khai thác tài nguyên số và việc bị cuốn vào "vòng xoáy" nội dung độc hại là rất mong manh. Theo thống kê từ báo cáo, có tới 45% trẻ em được hỏi cho biết từng vô tình tiếp cận với các nội dung bạo lực hoặc không phù hợp với lứa tuổi trong quá trình lướt web.

Tác động vật lý không thể xem thường

• Thị lực: Tỷ lệ cận thị ở trẻ em thành thị tăng 15% so với giai đoạn trước dịch Covid-19, tỷ lệ thuận với thời gian sử dụng màn hình.
• Cột sống: Thói quen cúi đầu sử dụng điện thoại gây áp lực lớn lên đốt sống cổ, dẫn đến các bệnh lý xương khớp sớm.
• Chế độ dinh dưỡng: Trẻ có xu hướng ăn uống thụ động khi đang xem màn hình, gây nguy cơ béo phì hoặc suy dinh dưỡng thể còi cọc do bỏ bữa.

Nhận định xu hướng và khuyến nghị từ ParentingViet

Trước thực trạng này, ParentingViet nhận định rằng trong năm 2024 và các năm tới, "Cai nghiện số" (Digital Detox) và "Làm cha mẹ thông minh trong kỷ nguyên số" sẽ trở thành những từ khóa then chốt. Việc cấm đoán hoàn toàn trẻ sử dụng Internet là điều bất khả thi và có thể phản tác dụng, tạo ra khoảng cách lớn giữa cha mẹ và con cái.

Thay vào đó, các chuyên gia đề xuất mô hình "3 chung": Chung quy tắc (thiết lập khung giờ rõ ràng), Chung hoạt động (cha mẹ cùng con khám phá các ứng dụng giáo dục), và Chung thấu hiểu (lắng nghe những gì con gặp phải trên mạng). Cha mẹ cần đóng vai trò là những "người dẫn đường" thay vì chỉ là những "người gác cổng" khắt khe.

Kết luận, báo cáo 2024 là một hồi chuông cảnh tỉnh để các gia đình Việt nhìn nhận lại mức độ an toàn số của con em mình. Sự can thiệp kịp thời về mặt tâm lý và việc định hướng thói quen sử dụng Internet lành mạnh sẽ là chìa khóa để bảo vệ thế hệ Alpha trước những biến động khó lường của không gian mạng.