Xu hướng tín dụng xanh 2024: Các ngân hàng rót hơn 520.000 tỷ đồng vào dự án năng lượng sạch
Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh cam kết Net Zero vào năm 2050, dòng vốn tín dụng xanh đang trở thành động lực chính thúc đẩy sự phát triển của các dự án năng lượng tái tạo và bảo vệ môi trường.
(GreenPlanet News) – Theo báo cáo mới nhất từ Ngân hàng Nhà nước và tổng hợp dữ liệu từ các tổ chức tài chính, tính đến giữa năm 2024, tổng dư nợ cấp cho các dự án xanh tại Việt Nam đã đạt con số kỷ lục hơn 520.000 tỷ đồng. Sự bùng nổ này không chỉ minh chứng cho trách nhiệm xã hội của hệ thống ngân hàng mà còn cho thấy một xu hướng chuyển dịch dòng vốn tất yếu sang các ngành kinh tế carbon thấp.
Bức tranh tăng trưởng ngoạn mục của dòng vốn xanh
Dòng vốn tín dụng xanh trong năm 2024 ghi nhận mức tăng trưởng trung bình khoảng 20-25% so với cùng kỳ năm ngoái, vượt xa tốc độ tăng trưởng tín dụng chung của toàn nền kinh tế. Trong đó, lĩnh vực năng lượng tái tạo và năng lượng sạch chiếm tỷ trọng lớn nhất, chiếm hơn 45% tổng dư nợ xanh. Tiếp sau là các dự án nông nghiệp sạch, quản lý nước bền vững và xử lý chất thải.
Các cánh đồng điện mặt trời đang là điểm đến hàng đầu của dòng vốn tín dụng xanh năm 2024. Ảnh: Pexels/GreenPlanet News.
Các ngân hàng thương mại lớn tại Việt Nam như Vietcombank, BIDV, Agribank và các ngân hàng tư nhân như MB, Techcombank, VPBank đều đã ra mắt những gói sản phẩm đặc thù dành riêng cho doanh nghiệp đầu tư vào dự án bền vững. Không chỉ dừng lại ở mức lãi suất ưu đãi (thấp hơn từ 1-2% so với lãi suất thông thường), các ngân hàng còn hỗ trợ về tư vấn kỹ thuật và thẩm định tác động môi trường theo tiêu chuẩn quốc tế.
Động lực từ chính sách và áp lực tiêu chuẩn ESG
Nguyên nhân dẫn đến sự chuyển dịch mạnh mẽ này đến từ "gọng kìm" kép: sự định hướng quyết liệt từ Chính phủ và áp lực thực thi tiêu chuẩn ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) từ các nhà đầu tư quốc tế. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã ban hành nhiều thông tư hướng dẫn về quản lý rủi ro môi trường trong hoạt động cấp tín dụng, buộc các ngân hàng phải thay đổi tư duy từ "cho vay truyền thống" sang "cho vay có trách nhiệm".
"Tín dụng xanh không còn là một lựa chọn mang tính hình thức để quảng bá thương hiệu. Đây đã trở thành điều kiện tiên quyết để các ngân hàng Việt Nam tiếp cận nguồn vốn giá rẻ từ các tổ chức tài chính quốc tế như IFC hay ADB. Nếu không chuyển đổi xanh, ngân hàng sẽ tự loại mình khỏi cuộc chơi toàn cầu."
— TS. Nguyễn Văn Nam, Chuyên gia Kinh tế trưởng tại Viện Nghiên cứu Phát triển Bền vững.
TS. Nam cho biết thêm, việc rót hơn 520.000 tỷ đồng vào các dự án sạch cho thấy niềm tin của thị trường tài chính vào sự ổn định và sinh lời của các dự án năng lượng tái tạo, bất chấp những thách thức về hạ tầng lưới điện hiện nay.
Năng lượng sạch vẫn chiếm vị thế độc tôn
Trong danh mục hơn 520.000 tỷ đồng, các dự án điện gió và điện mặt trời áp mái vẫn là ưu tiên hàng đầu. Theo khảo sát, xu hướng năm 2024 tập trung mạnh vào "tín dụng xanh phân tán" – nghĩa là thay vì các dự án điện mặt trời khổng lồ, ngân hàng đang ưu tiên cho vay các hệ thống điện mặt trời trên mái nhà xưởng của các doanh nghiệp sản xuất xuất khẩu để đáp ứng chứng chỉ xanh từ thị trường EU và Hoa Kỳ.
Các dự án điện gió ngoài khơi dự kiến sẽ nhận được nhiều sự quan tâm hơn trong nửa cuối năm 2024. Ảnh: Getty Images.
Bên cạnh đó, các dự án liên quan đến tiết kiệm năng lượng và chuyển đổi dây chuyền sản xuất hiện đại cũng ghi nhận sự tăng trưởng dư nợ đáng kể. Các doanh nghiệp trong ngành dệt may, da giày đang là những đối tượng tích cực nhất trong việc tiếp cận nguồn vốn này để "xanh hóa" quy trình sản xuất, tránh các rào cản thuế carbon (CBAM) từ châu Âu.
Những rào cản còn tồn tại
Mặc dù con số 520.000 tỷ đồng là rất ấn tượng, nhưng thực tế triển khai tín dụng xanh vẫn gặp không ít khó khăn. Thứ nhất là thiếu khung pháp lý đồng bộ về "Danh mục phân loại xanh" cấp quốc gia để các ngân hàng có cơ sở pháp lý vững chắc khi thẩm định. Thứ hai là các dự án xanh thường có thời gian hoàn vốn dài, đòi hỏi nguồn vốn trung và dài hạn trong khi huy động vốn của hệ thống ngân hàng chủ yếu là ngắn hạn.
Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) cũng phản ánh rằng, dù có nhu cầu chuyển đổi xanh nhưng việc đáp ứng các tiêu chuẩn thẩm định khắt khe về hồ sơ môi trường của ngân hàng vẫn là một thách thức lớn.
Nhận định và triển vọng tương lai
Nhìn về nửa cuối năm 2024 và năm 2025, xu hướng tín dụng xanh được dự báo sẽ tiếp tục bùng nổ. Sự xuất hiện của các thị trường tín chỉ carbon trong tương lai gần tại Việt Nam sẽ là cú hích tiếp theo để các ngân hàng đa dạng hóa sản phẩm tài chính xanh.
Sự kết hợp giữa công nghệ tài chính (Fintech) và tiêu chuẩn xanh sẽ định hình tương lai của ngành ngân hàng. Ảnh: Unsplash.
Các chuyên gia dự báo, để đạt được các mục tiêu khí hậu, Việt Nam cần khoảng 368 tỷ USD từ nay đến năm 2040. Do đó, con số 520.000 tỷ đồng (khoảng 21 tỷ USD) hiện nay mới chỉ là bước khởi đầu. Trong tương lai, việc phát hành trái phiếu xanh (Green Bonds) sẽ là kênh bổ trợ quan trọng bên cạnh tín dụng truyền thống để thu hút dòng vốn ngoại.
Kết luận: Sự dịch chuyển dòng vốn vào các dự án năng lượng sạch không chỉ là một trào lưu nhất thời mà là chiến lược sinh tồn của hệ thống tài chính trước biến đổi khí hậu. Với hơn 520.000 tỷ đồng đã được giải ngân, hệ thống ngân hàng đang thực sự trở thành "đòn bẩy" quan trọng đưa Việt Nam tiến gần hơn đến một nền kinh tế xanh và bền vững.