(MTD) – Bước sang quý II năm 2026, các trạm quan trắc thủy văn tại rãnh Mariana ghi nhận sự gia tăng đột biến của tốc độ dòng hải lưu ở độ sâu dưới 10.000 mét. Những diễn biến này không chỉ làm đảo lộn các mô hình dự báo hải dương học truyền thống mà còn gióng lên hồi chuông cảnh báo về việc biến đổi khí hậu toàn cầu đã bắt đầu tác động sâu sắc đến cả những "vùng chết" biệt lập nhất của hành tinh.

Những số liệu dị thường đầu năm 2026

Dữ liệu truyền về từ mạng lưới cảm biến Nano-S thế hệ mới (2026) lắp đặt dọc theo vách đá Challenger Deep cho thấy tốc độ dòng hải lưu đáy hiện đạt mức 0.25 m/s, tăng 22% so với mức trung bình được ghi nhận hồi cuối năm ngoái. Đây là một con số gây sốc cho cộng đồng thám hiểm đại dương, bởi các tầng nước tại vùng Hadal (vùng vực thẳm siêu sâu) vốn được coi là cực kỳ ổn định trong suốt nhiều thế kỷ.

Bên cạnh tốc độ, nhiệt độ nước tại đáy rãnh cũng có xu hướng dao động bất thường. Theo báo cáo định kỳ tháng 4/2026 của Dự án Mariana-Hadal, nhiệt độ trung bình tại độ sâu 10.935 mét đã tăng thêm 0.08 độ C. Dù nghe có vẻ nhỏ, nhưng trong một môi trường chịu áp suất cực lớn, sự thay đổi này cho thấy dòng nước từ tầng bề mặt đang xâm nhập sâu hơn và nhanh hơn thông qua hiện tượng đảo ngược nhiệt độ quy mô lớn.

Tác động của biến đổi khí hậu đến "trái tim" vực thẳm

Giới khoa học tại hội nghị Deep-sea Oceanography 2026 vừa qua nhận định rằng sự tan chảy nhanh chóng của băng vĩnh cửu tại Nam Cực trong đầu năm 2026 đã đẩy nhanh sự luân chuyển của "băng tải đại dương" toàn cầu. Điều này trực tiếp gây ra áp lực ép nước lạnh hơn, giàu oxy hơn từ vùng cực trôi sâu xuống các rãnh đại dương Thái Bình Dương, dẫn đến những đợt biến động hải lưu đáy chưa từng thấy.

"Chúng tôi chưa bao giờ thấy dòng nước tầng đáy chuyển động dữ dội như vậy. Điều này chứng tỏ rãnh Mariana không còn là một hệ sinh thái cách biệt. Khí hậu vực thẳm Mariana đang thay đổi nhanh hơn những gì mô hình máy tính 2025 từng dự đoán."

Rủi ro đối với hạ tầng thám hiểm và sinh vật vùng Hadal

Việc hải lưu đáy thay đổi quỹ đạo và cường độ đang tạo ra những rủi ro lớn cho các nhiệm vụ thám hiểm Mariana 2026. Các robot lặn tự hành (AUV) gặp khó khăn hơn trong việc duy trì vị trí đứng yên để thu thập mẫu vật trầm tích. Trong tuần đầu tháng 4, hai tàu lặn thăm dò không người lái đã buộc phải dừng nhiệm vụ khi các luồng xoáy cục bộ bất ngờ quét qua vùng đứt gãy Sirena.

Về mặt sinh thái, sự gia tăng tốc độ dòng nước đang mang theo lượng lớn vi nhựa và các hạt trầm tích từ các thềm lục địa vào lòng vực thẳm. Điều này làm thay đổi cấu trúc nền đáy, vốn là nơi trú ngụ của những loài giáp xác cực mẫn cảm với môi trường. Hiện tượng oxy hóa đáy biển 2026 gia tăng mạnh cũng kích thích sự phát triển quá mức của một số loại vi khuẩn, đe dọa sự cân bằng sinh học hiếm hoi của vùng tối.

Mạng lưới Triton 5: Chìa khóa giám sát trong năm 2026

Để đối phó với những biến chuyển này, hệ thống mạng lưới Triton 5 (công nghệ giám sát viễn thám dưới nước mới nhất hiện nay) đã được triển khai khẩn cấp trong tháng qua. Triton 5 cho phép truyền dữ liệu thời gian thực thông qua sóng âm quang học, cung cấp cái nhìn chi tiết nhất về sự thay đổi của các cột nước bên trong rãnh. Nhờ đó, giới chuyên gia có thể cảnh báo trước ít nhất 12 giờ về các đợt "sóng ngầm vực thẳm" cho các đoàn nghiên cứu quốc tế.

Dự báo xu hướng thám hiểm và bảo tồn nửa cuối năm 2026

Từ nay đến cuối năm 2026, Mariana Trench Dive nhận định hoạt động thám hiểm sẽ dịch chuyển trọng tâm sang việc đánh giá sự ảnh hưởng của năng lượng thủy nhiệt Challenger Deep lên cấu trúc nhiệt động lực học của rãnh. Có nhiều bằng chứng cho thấy sự dịch chuyển của các hải lưu đáy đang giải phóng nhiệt lượng bị kẹt tại các khe nứt địa nhiệt, có khả năng tạo ra một hiệu ứng nóng lên cục bộ dưới lòng đất.

Giới chức quốc tế cũng đang xem xét thiết lập một "Khu bảo tồn Động lực học Hadal" trước cuối năm nay để bảo vệ các khu vực bị ảnh hưởng nặng nề bởi hải lưu mới. 2026 chắc chắn sẽ là năm bản lề cho ngành hải dương học thế giới, khi chúng ta nhận ra rằng những biến đổi môi trường tại ranh giới cao nhất của khí quyển đang kết nối trực tiếp với những hố sâu tăm tối nhất dưới lòng đại dương.