(HÀ NỘI) - Trong khuôn khổ Triển lãm Công nghệ Di sản quốc tế diễn ra vào trung tuần tháng 4/2026, Viện Bảo tồn Di sản phối hợp cùng các chuyên gia hương liệu quốc tế đã chính thức công bố dự án "Số hóa khứu giác 2026". Mục tiêu trọng tâm là phục dựng và lưu trữ mã gene mùi hương của các loại trầm tích quý hiếm từ triều Nguyễn (thế kỷ 19), đánh dấu bước ngoặt trong việc bảo tồn văn hóa phi vật thể tại Việt Nam bằng công nghệ tương lai.

Khi mùi hương trở thành "Dữ liệu số"

Tính đến tháng 4/2026, xu hướng Phục dựng di sản mùi hương đã trở thành một phần không thể tách rời của chiến lược phát triển kinh tế số văn hóa toàn cầu. Không chỉ dừng lại ở việc bảo tàng hóa bằng hình ảnh hay âm thanh, Việt Nam đã tiến xa hơn khi bắt tay vào việc mã hóa những phân tử hương cổ xưa. Dự án tập trung vào việc trích xuất và lưu trữ "dấu vân tay phân tử" của Trầm hương cổ - loại linh dược được xem là biểu tượng của quyền lực và tâm linh trong các nghi lễ cung đình thế kỷ 19.

Bằng cách sử dụng hệ thống Định danh Trầm hương AI 2026, các nhà khoa học có thể xác định chính xác các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi đã tạo nên mùi đặc trưng của trầm tích cách đây hơn 200 năm. Kết quả được chuyển đổi thành mã nhị phân, lưu giữ trong thư viện Bản đồ mùi hương Việt Nam 2026, đảm bảo rằng mùi hương này sẽ không bao giờ bị biến mất theo thời gian.

Hương Trầm tích: Cánh cửa kết nối quá khứ

Giáo sư Trần Huy Hùng, cố vấn cao cấp về lịch sử khứu giác tại dự án, nhận định: "Trong thế giới thực tế ảo của năm 2026, thị giác đã bão hòa. Người tiêu dùng và các thế hệ trẻ (Gen Alpha) đang tìm kiếm những kết nối sâu sắc hơn thông qua cảm giác nguyên thủy nhất của con người. Việc phục dựng hương Trầm từ thế kỷ 19 không chỉ là kỹ thuật, mà là cách chúng ta đưa hồn cốt của lịch sử trở lại đời sống đương đại."

Số liệu thực tế từ báo cáo "Khứu giác & Thị trường 2026" cho thấy, có tới 75% du khách khi ghé thăm các di sản thế giới tại Huế bày tỏ mong muốn được trải nghiệm hương vị thực tế của các không gian xưa cũ. Đây chính là động lực chính để dự án hoàn thiện hệ thống Trải nghiệm mùi hương đa giác quan. Theo kế hoạch, vào cuối năm 2026, du khách sẽ có thể sử dụng các thiết bị cầm tay để ngửi thấy đúng "hương thơm triều nghi" khi đứng giữa điện Thái Hòa, nhờ vào các hạt lưu hương được lập trình sinh học (bio-programmed scents).

Tiêu chuẩn kỹ thuật và Đạo đức trong Phục dựng

Dự án năm 2026 không chỉ đơn thuần là tái tạo hương thơm tổng hợp từ phòng thí nghiệm. Điểm mấu chốt nằm ở việc bảo tồn các vùng nguyên liệu tự nhiên. Một thỏa thuận về Nguyên liệu bền vững 2026 đã được ký kết giữa các vườn quốc gia và các công ty công nghệ sinh học để đảm bảo rằng, các thành phần hiếm được chiết xuất từ cây dó bầu lâu năm sẽ không xâm hại đến môi trường rừng tự nhiên.

Tầm nhìn di sản 2026: Từ khứu giác đến ký ức

Kết thúc buổi lễ khởi động, các nhà lãnh đạo ngành văn hóa nhấn mạnh rằng Bản đồ mùi hương Việt Nam 2026 sẽ sớm mở rộng ra các di sản khác như hương sen Tịnh Tâm hay mùi rơm rạ nếp mới vùng Bắc Bộ. Đây là nỗ lực nhằm xây dựng một "đế chế hương liệu" mang đậm bản sắc Việt trên bản đồ số thế giới.

Trong kỷ nguyên của AI và Robot, khả năng tái tạo một cách tinh tế các giá trị tinh thần như mùi hương sẽ giúp nhân loại không bị tách rời khỏi cội nguồn. Dự kiến đến cuối năm 2026, Việt Nam sẽ sở hữu hơn 1.000 hồ sơ số hóa về mùi hương dân gian và cung đình, trở thành kho lưu trữ khứu giác lớn nhất khu vực Đông Nam Á.