(Rare Earth Minerals) – Với sự vận hành đồng bộ của các tổ hợp khai thác tại Lào Cai và Yên Bái trong quý I/2026, ngành khoáng sản Việt Nam đang đứng trước vận hội mới. Các chuyên gia dự báo, mục tiêu kim ngạch xuất khẩu 10 tỷ USD hoàn toàn khả thi nhờ vào sự trỗi dậy của mỏ đất hiếm Đông Bắc và những đột phá trong công nghệ chế biến sâu.

Mỏ đất hiếm Đông Bắc: Động lực tăng trưởng chủ chốt năm 2026

Tính đến tháng 4/2026, hoạt động khai thác tại các mỏ đất hiếm trọng điểm vùng Đông Bắc đã đạt công suất tối đa sau thời gian thử nghiệm vào cuối năm 2025. Theo báo cáo mới nhất từ Bộ Công Thương, chỉ riêng phân khúc đất hiếm đã đóng góp gần 35% vào tổng giá trị sản xuất toàn ngành khoáng sản trong 3 tháng đầu năm 2026.

Hình 1: Công trường khai thác hiện đại tại mỏ Bắc Nậm Xe vào giữa tháng 4/2026.

Sự thành công của mô hình Hợp tác khai thác Việt - Nhật 2026 đã giúp Việt Nam tiếp cận với quy trình phân tách oxit đất hiếm độ tinh khiết cao (99.9%). Điều này không chỉ thay đổi vị thế của Việt Nam từ một nước xuất khẩu quặng thô sang cung ứng nguyên liệu tinh chế cho chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu.

Bứt phá con số 10 tỷ USD: Bài toán từ công nghệ và giá thị trường

Phân tích từ Hội đồng Khoáng sản Quốc gia cho thấy, kim ngạch xuất khẩu khoáng sản 2026 có sự tăng trưởng bứt phá (dự kiến tăng 45% so với cùng kỳ năm 2025). Nguyên nhân chính đến từ việc tăng giá mạnh các nhóm nguyên tố đất hiếm nặng như Dysprosium và Terbium trên sàn giao dịch kim loại thế giới vào đầu tháng 3/2026.

"Năm 2026 đánh dấu bước chuyển mình quan trọng của ngành khai khoáng Việt Nam. Chúng ta không còn khai thác manh mún. Việc áp dụng công nghệ tuyển khoáng 4.0 tại các dự án trọng điểm Đông Bắc đã cho phép thu hồi tối đa các nguyên tố giá trị cao, tối ưu hóa doanh thu ngay từ công đoạn thô."

Tiêu chuẩn "Khoáng sản xanh 2026": Yêu cầu sống còn

Để đạt được mục tiêu 10 tỷ USD, Chính phủ đã phê duyệt Quy hoạch khoáng sản chiến lược 2026 với những điều khoản khắt khe về bảo vệ môi trường. Các doanh nghiệp hiện nay buộc phải áp dụng quy trình tuần hoàn nước và giảm thiểu dấu chân carbon (Carbon Footprint) để đáp ứng yêu cầu từ các thị trường khó tính như EU và Mỹ.

Hình 2: Trung tâm kiểm soát khí thải 24/7 tại tổ hợp chế biến khoáng sản Lào Cai.

Việc đầu tư vào chế biến sâu đất hiếm không chỉ tăng giá trị gia tăng mà còn là lời giải cho bài toán kinh tế xanh. Những oxit đất hiếm được tách bằng công nghệ mới 2026 có tỉ lệ phế phẩm thấp hơn 30% so với phương pháp truyền thống, đồng thời tận dụng hiệu quả bùn thải làm vật liệu xây dựng, phù hợp với tiêu chuẩn phát triển bền vững hiện hành.

Nhận định xu hướng cuối năm 2026

Nhìn về những tháng cuối năm 2026, xu hướng ngành khoáng sản Việt Nam sẽ tiếp tục chịu tác động lớn từ cuộc đua công nghệ toàn cầu. Sự thiếu hụt linh kiện cho xe điện (EV) và hệ thống máy chủ AI đang khiến cầu về khoáng sản tăng cao. Các hợp đồng kỳ hạn được ký kết trong tháng 4/2026 giữa doanh nghiệp Việt Nam và các đối tác Hàn Quốc, Nhật Bản đã cho thấy tín hiệu lạc quan.