(Carbon Market VN) – Kể từ khi Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu (EU) chính thức bước vào giai đoạn thực hiện đầy đủ vào đầu năm 2026, ngành thép và xi măng Việt Nam đã chứng kiến một cuộc chuyển đổi lịch sử. Không còn là những cảnh báo trên giấy, EU CBAM 2026 đã trở thành phép thử thực tế về năng lực cạnh tranh và sự minh bạch trong kiểm kê khí nhà kính ngành thép cũng như vật liệu xây dựng khi xuất khẩu vào thị trường EU.

Dấu mốc thực thi CBAM 2026: Từ báo cáo đến "hóa đơn" tài chính

Bước sang quý II năm 2026, các doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam không chỉ dừng lại ở việc kê khai tổng lượng khí thải mà bắt đầu phải thanh toán chi phí cho các chứng chỉ CBAM tương ứng với hàm lượng carbon trong hàng hóa. Với giá tín chỉ carbon 2026 tại sàn giao dịch EU ETS liên tục duy trì ở mức cao, dao động từ 95 - 105 Euro/tấn CO2, áp lực tài chính đối với các lô hàng thép và xi măng thâm dụng năng lượng là vô cùng lớn.

Theo số liệu thống kê mới nhất tính đến hết tháng 3/2026, tổng giá trị các đơn hàng thép từ Việt Nam xuất sang EU đạt 2,4 tỷ USD, nhưng chi phí bổ sung do thuế biên giới carbon đã chiếm khoảng 12-15% giá thành nếu doanh nghiệp không chứng minh được các biện pháp giảm thiểu carbon tại nguồn. Điều này buộc các nhà máy thép trong nước phải nhanh chóng loại bỏ công nghệ lò cao (BF) cũ và chuyển hướng sang lò hồ quang điện (EAF) kết hợp với năng lượng tái tạo.

Ngành xi măng Việt Nam: Cú hích từ sự phát triển của Sàn giao dịch carbon Việt Nam

Nếu như thép là đối trọng lớn, thì xi măng là ngành chịu tác động mạnh nhất về tỷ trọng chi phí khí thải. Tuy nhiên, theo ghi nhận của Carbon Market VN, ngành xi măng đã có những bước tiến bất ngờ trong chiến dịch chuyển đổi xanh 2026. Việc Sàn giao dịch carbon Việt Nam đi vào vận hành ổn định từ đầu năm 2026 đã giúp các doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí tuân thủ.

Bằng cách thu gom tín chỉ từ các dự án trồng rừng và năng lượng tái tạo nội địa, sau đó thông qua cơ chế trao đổi quốc tế để bù trừ, một số doanh nghiệp xi măng tại Hà Nam và Ninh Bình đã giảm được tới 40% chi phí thuế CBAM. Tuy nhiên, thách thức vẫn nằm ở chỗ EU chỉ công nhận một phần các tín chỉ carbon từ ngoài khối, đòi hỏi các tiêu chuẩn khắt khe về MRV (Đo đạc, Báo cáo và Thẩm định).

Xu hướng công nghệ: Hydro xanh và thu hồi carbon (CCUS)

Tính đến tháng 4/2026, Việt Nam đã có ít nhất 03 tổ hợp luyện thép tại khu vực miền Trung triển khai thử nghiệm công nghệ hydro xanh để thay thế than cốc trong quá trình hoàn nguyên sắt. Đây được xem là "vũ khí" tối thượng để các doanh nghiệp đưa mức phát thải về gần 0 (Zero Carbon Steel), hoàn toàn miễn nhiễm với thuế CBAM của EU.

Bên cạnh đó, giải pháp thu hồi và lưu trữ carbon (CCUS) trong ngành xi măng cũng bắt đầu thu hút các nguồn vốn FDI lớn từ Nhật Bản và châu Âu rót vào Việt Nam. Các dự án này được kỳ vọng sẽ cung cấp một lượng lớn hạn ngạch phát thải dư thừa để giao dịch trên Sàn giao dịch carbon Việt Nam, tạo ra dòng tiền thứ hai cho doanh nghiệp bên cạnh việc bán xi măng truyền thống.

Tỷ trọng cắt giảm khí nhà kính theo lĩnh vực (Dự báo 2026)

Tổng kết và Nhận định xu hướng nửa cuối 2026

Sự vận hành của EU CBAM vào năm 2026 đang tạo ra một bộ lọc tự nhiên trên thị trường xuất khẩu. Những doanh nghiệp chậm trễ trong kiểm kê khí nhà kính ngành thép sẽ tự loại mình khỏi các đơn hàng giá trị cao từ châu Âu. Ngược lại, những đơn vị dẫn đầu về công nghệ xanh đang chiếm ưu thế về thị phần và khả năng tiếp cận vốn tín dụng xanh với lãi suất ưu đãi.

Trong 6 tháng cuối năm 2026, dự báo thị trường sẽ chứng kiến làn sóng liên minh giữa các tập đoàn năng lượng tái tạo và các doanh nghiệp sản xuất công nghiệp nặng. Mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc đáp ứng các rào cản kỹ thuật của EU mà là tiến tới xây dựng một hệ sinh thái sản xuất đạt chuẩn Net Zero toàn cầu, đưa Việt Nam trở thành trung tâm cung ứng hàng hóa bền vững tại Đông Nam Á.