(Genome Editing) – Giữa bối cảnh xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đạt mức kỷ lục vào mùa khô 2026, giới khoa học nông nghiệp Việt Nam vừa công bố bước tiến đột phá: giống lúa "SalRice-26" ứng dụng công nghệ chỉnh sửa gen CRISPR-Cas12 có khả năng chịu mặn lên tới 25ppt, mở ra chương mới cho an ninh lương thực kỷ nguyên mới.

Thử nghiệm thực địa giống lúa SalRice-26 tại vùng tâm mặn tỉnh Bến Tre, tháng 4/2026. Ảnh: Reuters/GE.

Đột phá công nghệ CRISPR-Cas12 trong năm 2026

Tính đến tháng 4/2026, công nghệ chỉnh sửa gen CRISPR-Cas12 đã trở thành tiêu chuẩn vàng trong ngành chọn tạo giống cây trồng tại Việt Nam. Khác với các phương pháp cũ của giai đoạn trước năm 2025, Cas12 cho phép độ chính xác cao hơn khi can thiệp vào các cụm gen đa tác động (multigene), giúp cây lúa không chỉ chống chọi được áp lực thẩm thấu mà còn duy trì tốc độ tăng trưởng ổn định trong điều kiện nước lợ nặng.

Giống lúa SalRice-26 là kết quả của dự án kéo dài 18 tháng thuộc khuôn khổ "Chiến lược Nông nghiệp thích ứng 2026" của Chính phủ. Theo báo cáo kỹ thuật từ Viện Di truyền Nông nghiệp, nhóm nghiên cứu đã nhắm mục tiêu vào các gen vận chuyển ion và các con đường tín hiệu điều chỉnh stress thẩm thấu. Điều này cho phép cây lúa sống sót và đạt năng suất từ 7,5 - 8 tấn/ha ngay cả khi độ mặn của nước tưới duy trì ở ngưỡng 25ppt (phần nghìn) – nồng độ gần bằng 3/4 độ mặn của nước biển trung bình.

"Việc ra mắt SalRice-26 vào giữa năm 2026 không chỉ là một thành tựu kỹ thuật. Nó là lá chắn bảo vệ hàng triệu héc-ta đất canh tác đang có nguy cơ bị bỏ hoang do biến đổi khí hậu 2026 diễn biến phức tạp hơn dự báo. Đây chính là minh chứng cho việc làm chủ bản đồ gen lúa ĐBSCL mà chúng ta đã hoàn thiện đầu năm nay."
– GS.TS Trần Vĩnh Hiển, Chuyên gia cao cấp Viện Nghiên cứu Cây trồng Quốc gia.

Giải quyết "nút thắt" xâm nhập mặn ĐBSCL mùa khô 2026

Số liệu từ Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn ghi nhận, tính đến nửa đầu tháng 4/2026, ranh mặn 4ppt đã xâm nhập sâu vào nội đồng các tỉnh Tiền Giang, Bến Tre và Trà Vinh hơn 95km. Tình hình này nghiêm trọng hơn so với các chu kỳ hạn mặn lịch sử trước đó, gây áp lực nặng nề lên nguồn cung lúa gạo toàn cầu.

Hệ thống giám sát hạn mặn kỹ thuật số 2026 đang hiển thị các vùng đỏ tại lưu vực sông Tiền và sông Hậu.

Trước thực trạng đó, việc ứng dụng Nông nghiệp thích ứng 2026 thông qua chỉnh sửa gen được coi là giải pháp mang tính sống còn. Theo tính toán của các chuyên gia kinh tế, nếu triển khai SalRice-26 trên quy mô 200.000 héc-ta vào vụ Thu Đông năm nay, Việt Nam có thể giảm thiểu thiệt hại về kinh tế ước tính khoảng 450 triệu USD do mất mùa vì hạn mặn. Đặc biệt, giống lúa mới này đòi hỏi ít nước ngọt hơn trong giai đoạn làm đòng, giảm 30% áp lực thủy lợi so với các giống lúa cũ phổ biến vào hai năm trước.

Đặc điểm vượt trội của giống SalRice-26:

• ✔ Khả năng chịu mặn 25ppt: Duy trì quang hợp hiệu quả vượt trội các giống truyền thống tới 45%.
• ✔ Thời gian sinh trưởng ngắn: Chỉ từ 85 - 90 ngày, phù hợp với khung lịch thời vụ "trốn mặn".
• ✔ Tiềm năng Net Zero: Thuộc nhóm giống phục vụ canh tác lúa phát thải thấp, giúp giảm 15% lượng khí methane nhờ cấu trúc rễ cải tiến.

Phân tích biểu hiện gen trên SalRice-26 dưới môi trường mặn tại phòng Lab sinh học tổng hợp 2026.

Định hướng An ninh lương thực kỷ nguyên mới

Việc công bố thành công giống lúa chịu mặn này không chỉ có ý nghĩa trong nước mà còn định vị vị thế dẫn đầu của Việt Nam trong chuỗi cung ứng nông sản bền vững toàn cầu. Tại Hội nghị Thượng đỉnh Chỉnh sửa gen quốc tế diễn ra vào tháng 3/2026 tại Singapore, Việt Nam đã khẳng định lộ trình pháp lý cho cây trồng chỉnh sửa gen đã hoàn tất, giúp rút ngắn thời gian đưa sản phẩm từ phòng thí nghiệm ra thực địa xuống dưới 24 tháng.

Nhận định về xu hướng tiếp theo, ông Mark Harrison, cố vấn cao cấp của Tổ chức Lương nông quốc tế (FAO) cho biết trong cuộc phỏng vấn nhanh vào sáng 14/4/2026: "Mô hình mà Việt Nam đang áp dụng với lúa chịu mặn 25ppt sẽ trở thành bài mẫu cho các khu vực bị ảnh hưởng bởi nước biển dâng như đồng bằng sông Hằng hay sông Nile. Chúng tôi đang bước vào kỷ nguyên của sinh học tổng hợp 2026, nơi công nghệ sinh học là lời giải duy nhất cho mâu thuẫn giữa gia tăng dân số và sự khắc nghiệt của thời tiết."

Nhận định xu hướng cuối năm 2026

Theo dự báo của Genome Editing, từ nay đến cuối năm 2026, xu hướng "Thiết kế thực vật theo mục đích" sẽ bùng nổ. Không chỉ dừng lại ở khả năng chịu mặn, các dự án nghiên cứu đang hướng tới giống lúa chịu nhiệt độ cực đoan trên 42°C và các giống cây ăn quả tăng cường dinh dưỡng cho cư dân đô thị.

Kết quả từ giống lúa SalRice-26 không chỉ giúp ĐBSCL "sống chung với mặn" mà còn là viên gạch đầu tiên xây dựng An ninh lương thực kỷ nguyên mới. Những cánh đồng vàng tại Bạc Liêu, Sóc Trăng hay Kiên Giang dưới sức ép của biển mặn 25ppt vẫn sẽ đảm bảo sản lượng xuất khẩu, khẳng định sức mạnh của công nghệ gen Việt trên bản đồ thế giới 2026.