Quy định Báo cáo ESG bắt buộc 2026: Hơn 500 doanh nghiệp niêm yết hoàn tất công bố dữ liệu phát thải quý I

Tính đến hết quý I năm 2026, thị trường chứng khoán Việt Nam ghi nhận một bước ngoặt lịch sử khi hơn 500 doanh nghiệp niêm yết đã chính thức công bố dữ liệu phát thải khí nhà kính theo lộ trình Báo cáo ESG bắt buộc 2026. Đây là kết quả trực tiếp từ việc triển khai nghiêm ngặt Thông tư mới về công bố thông tin trên thị trường vốn, đánh dấu kỷ nguyên minh bạch hóa trách nhiệm môi trường của khối doanh nghiệp nội địa.

Sự chuyển dịch dòng vốn vào các doanh nghiệp tuân thủ ESG đang trở thành xu hướng chủ đạo năm 2026. Ảnh: SF.

Kỷ cương mới trong công bố thông tin phát thải 2026

Bắt đầu từ niên độ tài chính 2026, việc thực hiện Báo cáo ESG bắt buộc 2026 không còn là "sân chơi" tự nguyện của các doanh nghiệp lớn thuộc nhóm VN30 mà đã lan rộng ra toàn bộ các đơn vị niêm yết trên HOSE và HNX. Theo báo cáo tổng hợp từ Sở Giao dịch Chứng khoán vào trung tuần tháng 4/2026, tỷ lệ các doanh nghiệp hoàn thành đúng hạn danh mục kiểm kê khí nhà kính quý I đã đạt 82% – một con số vượt xa kỳ vọng ban đầu của các cơ quan quản lý.

Trong số các đơn vị công bố, dữ liệu cho thấy tổng lượng phát thải khí nhà kính (Phạm vi 1 và 2) từ khối doanh nghiệp niêm yết đã có xu hướng đi ngang hoặc giảm nhẹ khoảng 3% so với mức dự báo cùng kỳ năm trước. Điều này minh chứng cho những nỗ lực trong việc chuyển đổi cơ cấu năng lượng và áp dụng công nghệ tiết kiệm tài nguyên mà các tập đoàn đã triển khai quyết liệt trong hai năm qua. Đặc biệt, khối ngân hàng và bất động sản dẫn đầu về tốc độ chuẩn hóa dữ liệu theo các tiêu chuẩn IFRS S1 và S2 quốc tế.

Áp lực từ phía nhà đầu tư và cơ chế định giá carbon

Bà Nguyễn Thu Hà, Giám đốc Quản trị rủi ro bền vững tại một quỹ đầu tư ngoại lớn, nhận định rằng sự minh bạch này không chỉ là để tuân thủ quy định pháp lý: "Vào năm 2026, chúng tôi không còn chấp nhận bất kỳ quyết định đầu tư nào thiếu số liệu kiểm kê khí nhà kính doanh nghiệp. Việc hơn 500 đơn vị công bố số liệu ngay trong quý đầu năm tạo ra một bộ chỉ số dữ liệu thô quan trọng để chúng tôi thực hiện phân tích 'Green Scoring' chính xác hơn."

Sức ép này còn đến từ lộ trình vận hành sàn giao dịch thị trường tín chỉ carbon Việt Nam dự kiến sẽ chính thức đi vào giai đoạn vận hành thương mại tập trung vào cuối năm nay. Doanh nghiệp buộc phải nắm rõ con số phát thải hiện tại để dự báo chi phí carbon trong tương lai, một biến số mới trong bài toán lợi nhuận của giai đoạn 2026-2030.

Hầu hết các doanh nghiệp hiện nay đã sử dụng phần mềm quản trị carbon theo thời gian thực để cập nhật dữ liệu báo cáo 2026. Ảnh: Getty Images.

"Năm 2026 là năm của sự chuyển đổi số gắn liền với chuyển đổi xanh. Không có dữ liệu, không có tín dụng xanh. Những con số phát thải quý I này chính là 'chứng minh thư' để doanh nghiệp tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi từ các định chế tài chính quốc tế đang đổ bộ vào Đông Nam Á."
— TS. Lê Hoàng Hải, Chuyên gia Kinh tế trưởng từ Viện Nghiên cứu Tài chính Xanh.

Tín dụng xanh và các công cụ tài chính mới lên ngôi

Hệ quả tích cực nhất của việc áp dụng quy định công bố thông tin bắt buộc là sự bùng nổ của dòng vốn tín dụng xanh ngân hàng. Trong 3 tháng đầu năm 2026, giá trị các khoản vay liên kết bền vững (Sustainability-Linked Loans) đã đạt mốc kỷ lục, chiếm hơn 25% tổng dư nợ cho vay mới của khối doanh nghiệp sản xuất. Nhờ có dữ liệu phát thải tin cậy được bên thứ ba xác nhận, quá trình thẩm định xanh (Green Due Diligence) của các ngân hàng thương mại đã được rút ngắn từ 30 ngày xuống chỉ còn chưa đầy 7 ngày làm việc.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp hoàn thành sớm báo cáo cũng ghi nhận sự tăng trưởng mạnh trong Chỉ số phát triển bền vững VNSI. Sự chú ý của cộng đồng đầu tư đổ dồn vào những "Blue-chips" không chỉ có biên lợi nhuận cao mà còn có dấu chân carbon thấp nhất trong ngành. Những lĩnh vực như sản xuất hàng tiêu dùng và Logistics đã cho thấy sự bứt phá đáng kể trong việc áp dụng giải pháp trung hòa carbon để giữ chân các đối tác toàn cầu.

Hành trình tiến tới mục tiêu Net Zero 2050 của Việt Nam đang được cụ thể hóa bằng những con số tài chính quý I/2026.

Nhận định xu hướng và kỳ vọng quý II/2026

Từ dữ liệu công bố phát thải khí nhà kính 2026 của quý I, giới chuyên gia dự báo trong giai đoạn còn lại của năm, thị trường sẽ chứng kiến một làn sóng "tài cấu trúc danh mục xanh". Doanh nghiệp sẽ tập trung mạnh hơn vào việc nâng cấp công nghệ chuỗi cung ứng – khu vực vốn đóng góp vào phát thải Phạm vi 3 (Scope 3) phức tạp nhất.

Thách thức hiện tại vẫn nằm ở nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) đang chịu áp lực từ các doanh nghiệp lớn trong chuỗi giá trị. Tuy nhiên, với các gói hỗ trợ kỹ thuật và tín dụng ưu đãi được Chính phủ đẩy mạnh trong quý II/2026, dự báo cuối năm 2026 sẽ có hơn 1.000 doanh nghiệp ngoài sàn niêm yết cũng sẽ chủ động công bố báo cáo bền vững một cách tự nguyện để giữ lợi thế cạnh tranh.

Sự nghiêm túc trong thực hiện Báo cáo ESG bắt buộc 2026 chính là tiền đề quan trọng nhất để hiện thực hóa cam kết Net Zero 2050 Việt Nam, biến những lời hứa khí hậu thành các số liệu tài chính có khả năng kiểm toán và mang lại giá trị gia tăng thực sự cho toàn bộ nền kinh tế xanh.