Một nhà máy phân loại rác sử dụng AI hiện đại vừa đi vào hoạt động tại khu công nghệ cao TP.HCM trong quý I/2026. Ảnh: HND

Bước nhảy vọt từ hạ tầng công nghệ 4.0

Số liệu thống kê từ Sở Tài nguyên và Môi trường TP.HCM trong báo cáo quý I/2026 cho thấy một bước tiến chưa từng có. Từ mức tỷ lệ tái chế còn khiêm tốn của những năm trước, thành phố đã bứt phá mạnh mẽ nhờ việc vận hành đồng bộ 5 tổ hợp xử lý chất thải rắn năng lượng cao (Waste-to-Energy) kết hợp với công nghệ khai thác rác đô thị.

Điểm khác biệt của năm 2026 nằm ở việc áp dụng hệ thống cảm biến quang học tích hợp AI trong phân loại rác thải tại nguồn. Hệ thống này có khả năng nhận diện và phân tách hơn 50 loại nhựa và kim loại khác nhau với độ chính xác tuyệt đối, điều mà trước đây các phương pháp thủ công không thể thực hiện được. Theo ước tính, lượng rác được tái chế đã đóng góp ngược lại hơn 20% nhu cầu nguyên liệu nhựa và giấy cho thị trường nội địa của thành phố trong 4 tháng đầu năm nay.

Chỉ số xanh TP.HCM và sự chuyển mình của doanh nghiệp

Sức hút từ mô hình kinh tế mới này đã giúp Chỉ số xanh TP.HCM (HCM City Green Index - HGI) đạt điểm cao nhất từ trước đến nay. Các doanh nghiệp trong các khu công nghiệp tại Củ Chi và Nhà Bè đã hình thành một mạng lưới cộng sinh công nghiệp hoàn chỉnh. Rác thải của đơn vị này trở thành nguyên liệu của đơn vị kia trong một vòng lặp không kẽ hở.

Nguyên liệu nhựa tái sinh chất lượng cao từ rác thải sinh hoạt đang cung cấp cho 300 nhà máy sản xuất tại miền Nam. Ảnh: HND

Tiêu dùng bền vững: Người dân là hạt nhân cốt lõi

Không chỉ dừng lại ở quy mô công nghiệp, phong trào Tiêu dùng bền vững tại các hộ gia đình TP.HCM năm 2026 cũng đạt những con số ấn tượng. Hơn 8 triệu cư dân thành phố đã sử dụng "Ví xanh số" để nhận điểm thưởng mỗi khi phân loại rác thải tại các trạm thu gom thông minh được lắp đặt khắp các quận, huyện. Số điểm thưởng này được dùng trực tiếp để thanh toán các hóa đơn điện, nước và dịch vụ công.

Sự thành công của TP.HCM còn ghi dấu từ việc cấm tuyệt đối túi nilon dùng một lần tại 100% các siêu thị và chợ dân sinh kể từ tháng 1/2026. Thay vào đó, vật liệu từ sợi dừa, bã mía tái chế – sản phẩm từ chính quá trình tuần hoàn chất thải – đã trở nên phổ biến và giá rẻ hơn so với các vật liệu truyền thống trước đây.

Hướng tới Thành phố thông minh Net Zero vào năm 2030

Việc đạt ngưỡng 95% tái chế trong năm 2026 là nền tảng vững chắc để TP.HCM thực hiện mục tiêu trở thành Thành phố thông minh Net Zero trước thời hạn dự kiến. Việc giảm thiểu rác thải chôn lấp gần như về mức 0% (zero-landfill) đã giúp thành phố tiết kiệm hàng ngàn tỷ đồng ngân sách cho các hoạt động xử lý môi trường hậu kỳ, đồng thời giảm đáng kể lượng phát khí thải nhà kính ra môi trường.

Môi trường đô thị sạch đẹp và trong lành là thành quả của chiến dịch chuyển đổi kinh tế xanh 2026. Ảnh: HND

Tổng kết quý I năm 2026, nền kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam không chỉ là một khẩu hiệu mà đã trở thành động lực tăng trưởng mới. Thành công của TP.HCM đang được Chính phủ xem xét nhân rộng ra toàn bộ khu vực trọng điểm kinh tế phía Nam như Đồng Nai và Bình Dương ngay trong tháng 5/2026, nhằm tạo ra một dải kinh tế xanh vững chắc, củng cố vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu không phát thải.