(Export Import Times) - Tính đến hết quý I/2026, ngành thủy sản Việt Nam đã ghi nhận những con số tăng trưởng vượt bậc, bất chấp các hàng rào kỹ thuật khắt khe từ thị trường quốc tế. Việc chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình chuỗi cung ứng xanh 2026 và áp dụng công nghệ cao trong nuôi trồng đã giúp các mặt hàng chủ lực như tôm và cá tra giành lấy vị thế dẫn đầu tại các thị trường khó tính như EU, Mỹ và Nhật Bản.

Tăng trưởng ngoạn mục trong quý I/2026

Theo báo cáo mới nhất từ Tổng cục Hải quan cập nhật giữa tháng 4/2026, kim ngạch xuất khẩu thủy sản 2026 trong ba tháng đầu năm đã đạt con số ấn tượng 3,1 tỷ USD, tăng 18,5% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong đó, mặt hàng tôm chiếm tỷ trọng lớn nhất với gần 1,35 tỷ USD, cá tra đạt hơn 700 triệu USD, phần còn lại thuộc về các mặt hàng hải sản khác.

Sự bứt phá này không đến từ việc gia tăng sản lượng ồ ạt mà đến từ giá trị gia tăng của sản phẩm. Các doanh nghiệp đã chủ động đầu tư vào khâu chế biến sâu, giúp đơn giá bình quân xuất khẩu trong năm 2026 tăng khoảng 12%. Các chuyên gia nhận định, năm 2026 là thời điểm vàng khi các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (FTA) đi vào giai đoạn thực thi sâu rộng nhất, giúp thuế suất của phần lớn các mặt hàng thủy sản về mức 0%.

'Thẻ xanh' bền vững - Tấm hộ chiếu quyền lực vào thị trường EU

Điểm khác biệt lớn nhất của năm 2026 so với các năm trước là việc thực thi triệt để các tiêu chuẩn về môi trường và trách nhiệm xã hội. Các quốc gia nhập khẩu lớn, đặc biệt là EU, đã áp dụng cơ chế điều chỉnh biên giới carbon và các quy định nghiêm ngặt về truy xuất nguồn gốc. Việc Việt Nam đẩy mạnh kinh tế tuần hoàn thủy sản đã trở thành chìa khóa giúp các doanh nghiệp nội địa hóa giải thách thức này.

Việc cam kết lộ trình Net Zero ngành thủy sản đến các năm tiếp theo đã bắt đầu có tác động hữu hình từ giữa năm 2026. Các hộ nuôi tôm tại Đồng bằng sông Cửu Long không còn sử dụng kháng sinh mà thay thế bằng chế phẩm sinh học thế hệ mới, kết hợp với mô hình nuôi tôm - lúa bền vững.

Xuất khẩu tôm công nghệ cao chiếm lĩnh thị trường Mỹ

Riêng đối với mặt hàng tôm, các mô hình xuất khẩu tôm công nghệ cao ứng dụng AI vào quản lý chất lượng nước và chế độ ăn đã giúp giảm 30% giá thành sản xuất. Tại Mỹ, tôm chân trắng Việt Nam đang giữ vững thị phần nhờ tính ổn định về chất lượng và độ an toàn vệ sinh thực phẩm đạt tiêu chuẩn cao nhất trong báo cáo 2026 của FDA.

Bên cạnh đó, việc nỗ lực tháo gỡ thẻ vàng và đáp ứng tốt các yêu cầu chống khai thác IUU 2026 của Ủy ban châu Âu (EC) cũng tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực cho toàn ngành. Hệ thống giám sát hành trình vệ tinh tích hợp AI năm 2026 đã cho phép kiểm soát 100% tàu cá xa bờ, từ đó nâng cao uy tín cho các mặt hàng hải sản khai thác tự nhiên.

Nhận định của chuyên gia

"Thị trường thủy sản thế giới năm 2026 không còn chỉ cạnh tranh về giá. Người tiêu dùng sẵn sàng trả cao hơn cho các sản phẩm minh chứng được quá trình nuôi trồng không tác động xấu đến đa dạng sinh học. Việt Nam đang đi đúng hướng khi đầu tư vào hạ tầng bền vững, thay vì chỉ khai thác dựa trên tài nguyên sẵn có."
— TS. Nguyễn Trọng Nhân, Chuyên gia cao cấp kinh tế thủy sản.

Triển vọng những tháng còn lại của năm 2026

Dự báo cho các tháng tới, dù kinh tế thế giới vẫn còn những biến động, nhu cầu tiêu thụ thủy sản chất lượng cao vẫn giữ ở mức dương. Các đơn hàng cho dịp cuối năm đã bắt đầu được ký kết ngay trong tháng 4/2026. Một xu hướng mới đang lên ngôi là kênh thương mại điện tử B2B 2026, giúp doanh nghiệp trực tiếp kết nối với các hệ thống phân phối lớn mà không qua quá nhiều trung gian, giúp cải thiện biên lợi nhuận.

Để duy trì đà tăng trưởng, các địa phương trọng điểm như Cà Mau, Bạc Liêu, An Giang đang tiếp tục quy hoạch các vùng nuôi tập trung đạt chứng chỉ ASC toàn cầu. Đây là nền tảng quan trọng để giữ vững danh hiệu "kho thủy sản" thế giới, đồng thời thích ứng tốt với tình hình biến đổi khí hậu được dự báo sẽ có nhiều diễn biến phức tạp trong cuối năm 2026.